Su Rei a Crabonaxa

di Gigliola Garau            

 

 
 

Personaggi: 

Generale Antonio Cav. Incani: __ Generale in pensione, innamorato del territorio di Crabonaxa 
Donna Maria Adelaide
:             __ Sua moglie 
Alleni
:                                          __ Dama di compagnia di D.M.Adelaide 
Veronica:
                                    __ Dama di compagnia di Alleni  
Brabaredda:
                               __  Serbidora  
Battistinu:
                                   __ Sabattčri, nonché rivoluzionario  
Arrafieli:
                                     __ Compare di Battistinu  
Tommasiccu:
                              __ Uomo di fiducia del Generale  
Annicca:
                                      __ Popolana  
Zia Arega:
                                   __ Madre di Battistinu  
Ziu Pilimeddu:
                            __ Scrivano  
Angiuledda:
                                 __ Ragazza abbandonata dal fidanzato  
Re
Regina
Banditore
Popolani
Popolane

 Su Rči a Crabonaxa. 

 

La storia č ambientata nel villaggio di Crabonaxa, l’attuale Villasimius. Siamo nel 1828.

Il Generale Incani, che abita nella bella casa dell’omonima piazza,  ha il desiderio di fondare un paese riunendo le famiglie che vivono in capanne o casupole sparse nelle campagne della zona.

Il Re Carlo Felice, tornato da pochi anni a Torino dopo l’esilio in Sardegna, decide di fare un salto a Cagliari per finire di ritirare i mobili e l’argenteria che i reali avevano lasciato per l’ansia di tornare nella loro antica e piů fastosa dimora. Ma, prima dell’arrivo, una forte mareggiata costringe i passeggeri della nave a sbarcare a Porto Giuncu e, in attesa di proseguire, vengono ospitati nella casa Incani. 

             (La scena si svolge sulla scalinata della casa del Gen.le Incani. Un   gruppo di donne, scroccendu mindula, canta allegramente. Alcuni uomini giocano a carte, altri alla morra…ecc…) 

   

 Mrexani hat fattu votu
de fai unu conillu
ma candu hat biu su fillu

fudi mrexiani ettňttu.

Trallalleru lerallerallalleru
Trallalleru lairellarillella.

Arrescottu arrescottu
arrescottu salěu
su soli chi dd’hat cottu
a su piccioccu miu

Trallalleru……

Piricoccu luxenti
beni de Biddanoa
po fai creppŕi sa genti
beni e sezzidě in coa

Trallalleru…. 

Su muncador’e Olanda
ddu spraxiu in sa cadira
si mi bolis, domanda
non passis tira tira

Trallalleru… 

  Su muncador’e seda
Ddu pongu a sa pippia
Tres annus in galera
Pappendi fai buddia

Trallalleru…
Arrěu bell’arrěu
lassaměnci a passai
de biri a coru miu
non mi ndi pozzu stai

Trallalleru…

 Popolana: __  Nŕ, ddu scičis ita dd’ hat nŕu Brabaredda a su reixeddu?
Popolana:
__  Calenc’unu sciallňriu de sigůru, o no?! Ca cussa…
Brabaredda:
__  E ita dd’appŕi nau? Dd’happu saludŕu, a  boxi manna, cumčnt a is attrus, cun su muncadoreddu, battendi is manus de su prčxiu.
Fůmust tottus prexiŕus! Ca po nos est un onori a nci tenni su Rei in sa biddixedda nostra, mancai sěat de passaggiu…
Alleni:
__   Iiih, aicci pagu est s’onori, e su prexiu! Nudda m’čis nau! Po  issu e po sa mullčri, scedŕda. Tanti gei hant a essi torrčndi cras…
Popolana:
__  Ma, cussa fut sa mullčri?
Popolana:
__  Ellus! Maria Cristina, aěcci ddi nant, o no?
Alleni:
__   Eia. Maria Cristina delle due Sicilie!
Popolana: __ E poita duas de Sicilias? Non ‘de dd’abŕstat una? Troppu cosa non hat a ‘olli? Cal’est s’attra Sicilia chi tenit?
Popolana: __  Hat a essi calenc’una srebidora chi ddi nant Cecilia…
Alleni : __  Est Sicilia, non Cecilia. E poi ita ndi scěu deu! Sa meri hat nŕu ca ddi nant aicci, e a’n’ca est sa Reěna, mulleri de su Rei Carlu Felici De Savoia, Rei de Sardigna e de Piemonti.
Veronica: __   Iiih, ‘ta cosa bella, labŕi!
Popolana: __  E poita hant a essi eněus? E ita cosa ddis est accuntčssiu? Gei non ‘ci ddus antŕi bogŕus un’attra ‘otta de Turinu , is Franzesus?
Veronica:
__  Ca no; immoi funt sigurus, ca cussus si funt calmaus e dd’hant cumprendiu ca deppint  abarrai in su regnu insoru.
Popolana: __  Aah,…fia giai timendi…ma, e inzandus?
Alleni: __   Donna Maria Adelaidi, sa meri nosta, hat nau ca fiant andendi a Casteddu a nd’accabbŕi de pigŕi sa mobilia e s’argenteria chi nci tčnint ancora allogŕda de candu bivěant in su palazziu de Stampaci…perň passendi in su strintu, su mari fut troppu leggiu e ndi funt dčppius sbarcai in Portu Giuncu. Immoi non sciu cantu s’hant a stentŕi in Crabonaxa…
Popolana: __  E tui prexiŕda!
Alleni:
__  Castia, ti nau sa beridadi, immoi ca happu tentu custa visiňni, custu bellu arregalu de sa vida, custa sittisfazioni, immoi mi pozzu finze morri, ca seu troppu cuntenta, cumenti chi appa biu a Gesu Cristu cun Maria Santissima e is Santus…
Popolana: __  E non frastěmis, tocca! Chi t’intendit su vicariu, don Pedru, ti fait fai centusettantaquattru  Pateravegroria, po penitenzia.
Alleni: __  E ita happu nŕu de mali?
Popolana: __  Ma ita depis paragonai a su Fillu de Deus cussu caboniscu pintŕu!!
A’n’ca est su Rei…dd’eus a sciri pagu…A nos s’hant nŕu diaicci, ma bai e cicca chi est berus !
Popolana: __  A patt’e agňa hat a essi calenc’unu cavalieri de su Rei, ca mi pŕrit troppu stranu chi issu si stčntit sbarchendi a Crabonaxa…
Popolana: __  No, ma gei dčpit essi issu: fut a carrozza cun tottu sa famiglia.Tanti gei funt dus  pčgus! ‘Stězzia manna!
Popolana: __  Ammarolla, po dognunu nci funt ses srebidoris! Na ca non si sciŕcquant mancu sa facci a solus,…Oiň…
Popolana: __  E a innui antŕi tirau?
Popolana: __  A domu de su Generali Incani! E a innui chi no?
Popolana: __  Chi non sčnzat su mari…custus si stentant puru… aicci gei tenčus ita scrocciŕi…
Popolana: __  Dd’iant a fai sa strada bella po lompi a Campidanu…Ddu bičis ita cŕpitat agňa? Chi non ses a pei, a cuaddu o a burriccu non si podit andai a Casteddu, ca sa strada est troppu sdegollada e certas carrozzas non pňdint passai, ca est perigulosu!
Popolano: __  E tanti tui gei ses a carrozza! Sa carrozz’e babbu tuu!
Popolana: __  E ita nc’intrat? Mancu tui ti ses pesŕu a carrozza…Perň su postali serbit a tottus, ca bivčus isolŕus de su restu de su mundu…
Veronica:
__  Tčnis arrexioni…deu seu giai un annu chenz’e arriccěri mancu una cattulina de fillu miu sodrau: seu finze preoccupŕda po cussu piccioccheddu: ita dd’hat a essi capitŕu ca non iscrět…?
Alleni: __  Poěta, ‘scit iscriri? E candu hat imparŕu?
Veronica : __  Dd’hat a iscěr’ issu ! Chi est po cussu, mancu deu ‘sciu liggi. Ma assumancu a mi fai ‘sciri calenc’una cosa; agňa gei nci pčnsat su scrivanu , ziu Pilimeddu: issu mi liggit sa lěttera, agňa deu ddi nau ita dčppit iscriri de risposta, cumprendis? Scedŕu, est bravu. Agňa deu ddi ňngu dus ňus e abarrŕus facci a pari.
Popolana :
__  Eh ! Sčus in is manus de Deus…
Popolana : __  Ma cantus dies nci ponit su postali a lompi de Casteddu ?
Popolana: __  ’Na die e ‘na mesu, ca ŕndat frimma frimma, che Peppi imbriŕgu su sŕbudu, ca is cuŕddus dčpint buffŕi e si depint finze pasiŕi. 
Arrafieli: __  Is Biddanočsus gei dd’agŕttant facili e semplici su ‘enni a bidda a ndi furŕi is provistas e su bestiamini…
Popolano: __  ’Stězia ddus spedrat!
Popolano: __  Ma su Rei dd’adŕi biu cument seus bivendi?
Battistinu: __  (avvicinandosi al gruppo) Eh, issu est preocupŕu po issu fetti: a’n ca sčus bŕscius, lčggius, nieddus, bruttus,e pagu uněus…e is femminas sadras a’n ca funt a mustazzus…
Arrafieli : __  Cussu est berus!
Alleni : __  (risentita) Ma bai e pensa a is mustazzus de sorri tua, tui !! Pozzu comprendi pagu uněus, ma chi siŕus leggius non dd’ollu mancu intendi…Ita filla mia: bella che ‘na rosa!
Popolana: __  Chi non dda vantas tui…
Popolana: __  Issa e su burriccu na’ ca funt in duus…
Popolana: __  Hat a essi bellu issu, su rei, cun cussu nasu…e sa mulleri? Pŕrit sa Motti Pillosa!
Popolana: __  Ma dd’eis bia? Tottu pintŕda! Cun cussa conca arrullada parit chi siat Nostra Segnora de is Mallorčddus! E non si pňnit mancu muncadori: dčpit essi una bella crabiollčdda…
Popolana: __  Ma candu mai! Ita ses narčndi? Sa Reina non si ndi pňnit de muncadori, ca tčnit sa corona. Si nde dda ogat fetti po crňccai, ca strňbat in su coscěnu.
Popolano: __ (avvicinandosi)  A propositu: e innui hant a croccŕi nottčsta?
Popolana: __  Ma, brullendi ses? Pitticca sa palla chi tčnit donna Maria Adelaida…ma non creu chi siat a s’attŕria de s’ occasioni chi dd’est ‘eněa cust’otta…
Veronica: __  Eh, s’hant a iscěri accuntentai puru is ospitis, o no?
Popolana: __  Ddu creu deu! Mellus de abarrŕi in su vaporettu cun custu mari leggiu…a ndi cacciŕi is figŕus cun is intrŕgnas!
Alleni: __  Labŕi ca seis chistionendi de su Rei de Sardigna e de Piemonti, Carlu Felici, e de sa Reina Maria Cristina delle due Sicilie…ciccŕi de tenni unu pagu de arrespettu,  po prexeri! E ita tiŕmini!
Popolana: __  Ma poita, issus non cacciŕnt?
Alleni: __ (scandalizzata) Ma candu mai!
Popolana: __  Niazziu, su piscadori, hat nau a’n ca fěant a salěas longas e a cuscus po tottu su viaggiu.
Alleni: __  Mha, casi ca funt Reis est difficili a ddus pensai caccendi, cun sa corona e is malloreddus in conca.
Battistinu: __  (avvicinandosi alle donne) Castia ca funt de pezza che a nos, non ti crčttas! O forzis, tui puru ti crčis ca funt fillus de su soli?
Alleni: __  Ma intendiddu, crabŕxiu! Ma gei non has a essi tui cussu Giacubinu chi a’n ca est narendi tottus cussas cosas de…cument est chi si nŕrat? Anarchia?
Battista: __  Ita nc’ěntrat Giacuminu? Deu seu narendi fetti ca cussus funt de pezza che a mei…
Popolano: __  Che a tui? AH AH AH! Accabňnu mannu tuu!! AH AH AH ! E gei ti crčis pagu! Na ca ses de arrazza nobili tui puru! Don Battistinu, de sa bassa a su bassinu!
Battistinu: __  Ascutta, o Can’e Cassa, de su bassinu a sa bassa! …(pausa)  Eh, is tempus non funt ancora prontus: s’ ignoranza de osattrus est troppu po podi fai custus arrexionamentus! S’axina est ancora crua…
Popolano: __  S’axina? Su piricciolu chi ti ses buffau has a nai!
Zia Arega : __  Fillu! Fillu miu! Ti dd’ happu nau de stuŕi su buttilliňni ! Faiddu po cuss’anima santa de babbu tuu! Issu non hat a essi cuntentu de ti biri imbriŕgu de prim’e prandi! Andčus a domu, ca t’happu giai ghettŕu sa minestra a su prattu! Gei est po cosa chi dd’happu mandau a studiai accant’e don Pedru, labŕi un’arrňri labai de custu…
Battistinu: __  Mammai, non cumenzit fustetti puru! Lessami a nai beni is chistiňnis, ca sa genti depit cumprendi!
Popolano: __  Lla ca happ’a essi ignoranti, ca non dd’happu pappau de ostias a piccioccheddu, ma non seu scimpru!
Battistinu: __   E inzanŕndus, chi non ses scimpru, naramě una cosa: lěggiu dd’has su ci happu scrittu in sa porta de su muntronŕxiu?
Popolano: __  Ma chi non scěu liggi, cumenti ti ddu deppu nŕi, ca seu gnoranti?! Dd’has nŕu tui puru, o no?
Battistinu: __  Inzandus ti ddu nŕu deu su chi ddu est scrittu! Ddu est scrittu: “Chi siast fill’e Papa, chi siast fill’e Rei, candu ěntras a innoi ses cument’a mei!”…Cumprendis?
Popolano: __  Ma su Rei… non crču chi andit a su muntronŕxiu,…cumenti fait a essi cumenti a tui?
Battistinu: __   Ah! Non andat? E a innui andat, candu andat?
Alleni: __  Donna Maria Adelaida hat nau ca is damas e is srebidoris ddi cuncňdrant sa toeletta tottu indorŕda, cun frorixeddus pintŕus e dus froccus arrůbius in su sprigu…ta bellu chi dčpit essi a si sezzi ingunis!
Battistinu: __  Mancŕi sěant a bassin’e oru, sempri sa propriu cosa eus a fai…o hat a essi dinŕi su chi fŕint issus? Aicci ddis ‘ongu a pappŕi olliňni a prandi e a cenŕi puru!
Arrafieli: __  Ma ddu scis ca non ‘c’ia mai pensau? Custu est un argumentu veramenti interessanti, de discutti a ingěriu de una mesa tunda prena de professoris e de iscienziaus…
Popolana: __   Arrazz’e fragu bellu estis a pigŕi , na’.
Popolano: __   Naramě unu pagu, tui ca scis tottus custas cosas, finze de su Rei: e po si strexi, e cumenti hant a fai?
Battistinu: __   Deu ddis ia  donŕi ‘na scantus follas de figumorisca…
Alleni: __   Ma baiděndi, figumorisca! Tui ses Giacubinu! Sa cosa est bell’e cumprčndia ! E candu su Rei si nd’hat ‘accattŕi, has a benni a biri cument ti nci hant a ghettŕi a presoni, a tui e a tottus cussus chi dda pensant cument a tui, buccacciu, lingua pudescia!
Veronica: __  Miserabili Cainu! Doppu tottu su beni chi s’hat fattu su Rei, mischinu!
Battistinu: __  Scedŕu! Castia, mi nd’est callčndi finze su mazzŕmini de cument mi ndi pŕrit mali!
Il corso della rivoluzione non si puň cambiare! Ita ti crčis? Su populu ormai dd’hat cumprendiu, ca toccat a reagiri, a si ribellai! E tottus cussus impoddinŕus in facci dd’hant a biri su chi fŕit su populu abraměu de su famini!
Arrafieli: __  E de su sidi puru! (e bevono dal fiasco)
Zia Arega: __  Fillu, fillu miu, stuŕddu su buttillioni! Balla balla, oi dd’accabŕus mali…
Popolana: __   Ma su populu, non seus nos ettottu ?
Popolana: __   Tui gei ses prandia, ca fůras in sa coxina de sa meri !
Popolana: __   Ma cument ti perměttis ?
Popolana: __  Mi permittu poěta sču narčndi sa beridŕdi! Ca dogna tanti ti biu cument ndi ‘essis tottu mumungiŕda de appŕlas de sa forrčdda! Ddu scint tottus!
Popolana: __  Mi dd’hat nŕu sa meri a mi pappŕi is arrestixčddus, chi tengu ancora famini! Ficchčtta! Gelosa ses!
Popolana: __   O mott’e famini! Ladrňna!
Popolana: __   Lla ca ti pigu a is pillus! Aicci mancu mamma tua ti torrŕt a conosci…(minacciosa)
Popolana: __  A chini? Beni, provŕnci! Marrana!!
Battistinu: __  (separandole) Ddu bičis ca seis tottus schiavus de custa genti ? E mancu si nd’accattŕis! (a tutti)… Arresighendi is arrestus!… “SERVI DELLA GLEBA”!!!
Popolano: __  (al vicino) It’hat nau?
Popolano: __  A’n ca ddi sčrbit sa gleba…
Popolano: __   E donasědda !
Popolano: __  Ita ?
Popolano:
__  Sa greba.
Popolano: __   Ma deu non ddu scěu it’est sa greba, no.
Popolano: __  E inzŕndus lassadd’a nŕi. Tanti si ndi scarčscit.
Battistinu: __  Immoi si cantu una canzoni:
“Procuramos de moderare barones de sa tirannia…
Alons enfants de la patrieeee…”

Veronica:
__  O Battistinu, tuppadě, lla ca s’offendit su Rei…
Battistinu:
__  Po mei si ndi pňdit finze segŕi sa parti offendia!
Zia Arega:
__  Ahi, ta bregůngia leggia, fillu miu! Fillu miu, stuŕddu su buttillioni!!!
Popolano:
__   E poi , lla ca ses unu pagu in ritardu, cun custas canzonis! De candu est spacciŕda sa rivoluzioni in Francia!
Popolano:
__ Napulioni s’est finze mottu!
Battistinu:
__   NO! Non mi ddu nčrast! E candu?
Arrafieli:
__   Ma innůi est succčdiu?
Popolana:
__  Non scěa nudda, aicci teng’arrori! Gei coittŕus a si ndi sappěri!
Popolana:
__   In su celu sěat…(si fa il segno della croce)
Donna Maria Adelaide:
__  (entra in scena elegante e con l’ombrellino e col ventaglio)  Ma, ita est tottu custu burdellu? Non fŕit a si lassai solus unu momentu! Sempri carraxčndi e cicciarrčndi…( annusando) E custu fragu pudčsciu chi seu intendendi? Puzzi puzzi, labŕi su stňgumu…brr..
Battistinu:
__  Est su Rei chi est andau a su muntronŕxiu e s’est stentŕu troppu liggendi su chi ddu est scrittu in s’ecca.
D.M.Adelaide:
__  Bai, ca ses tui! Proccaxiu caddozzu ! Bessěnci, prima chi mi čngat a is manus calenc’unu truncheddu! Bella figura mi feis fai cun Sua Maestadi, po una borta chi nci bčnit a su logu nostru!
Popolana:
__  Tčnit arrexioni sa meri!
D.M.Adelaide:
__   E tui puru, dona attenzioni: cantu bňrtas ti ddu depu nai de non mi zerriŕi “sa meri”?
Popolana:
__  Sissi, sa meri. Ma cumenti dda deppu zerriŕi, inzŕndus?
D.M.Adelaide:
__  ( maestosa) Bollu chi mi narčis “Donna Maria Adelaide”, ca non est po debŕdas chi seu sa mulleri del Cavalier Don Antonio Generale Incani, beněu a Crabonaxa in s’annu binti, po si pinigŕi a pari e si donŕi unu pagu de sčttiu, ca sčis tottus streullŕus!
Battistinu:
__   E gei dd’hat fatta sa callŕda a Trexenta!
D.M.Adelaide:
__   E tanti gei mi pregontŕis chi mi sčrbit una man’e aggiudu?!
Popolana:
__  E cument s’est arrangiŕda, donna Maria?
D.M.Adelaide:
__   Ohi, citteisě, labŕi! Ddis happu fattu preparŕi s’apposčntu bonu, cun is lanzňrus de mammai, cussus de linu arricamau cun is sprighěttas ; poi ddis happu postu sa manta bona, cussa cun sa randa a pistňccus, e tottu su che ddis happu pozziu presentŕi. Ma po s’insoru maestadi…  figuraisě chi abŕstit! Po cumenti funt abituŕus ěssus…
Mah, de su restu chi s’arrŕngint! Ganixčdda de m’ammacchiŕi cun issus tengu!
Popolana:
__   Accantu non abŕstat, ingunis serra s’ecca!
Popolana:
__  (porgendo la sedietta) Tňcchit, sezzasě, ca hat a essi stanca puru…
D.M.Adelaide:
__   (sedendosi) Deu de prus de su chi happu fattu non fia… oioia….seu tottu affallottŕda!
Popolana
: __   E su bassěnu, donna Maria?
D.M.Adelaide:
__   E su bassěnu…calli bassěnu? (subito in piedi, agitata) Cessu! Mi ndi fia scarescia de nci poni su bassěnu asutt’e su lettu! Iiih, ta bregůngia lčggia, ita hant a nŕi!! Bai e apporriměddu, ca ddi ongu una passadčdd’e acqua, prima de si nce ddu pottŕi, curri… ma curri…
Popolana:
__   Subitu, andu e torru subitu…
D.M.Adelaide
: __   Mha, cosa de mi ndi scarčsci…candu funt fendimě ammacchiŕi…
Nŕra! (alla popolana) Zerriamě a Barbarina, prima chi mi scarčsciat! Narŕddi chi ‘engat ca dda depu chistionŕi, ca ollu sciri una cosa…
 Popolana: __  Brabaredda! O Brabara! Curri ca ti ňllit sa meri! Coětta! Ca donna Maria Adelaida est abettendudě…Benčndi ses?
Brabaredda:
__( avvicinandosi)  E gei seu ‘enčndi, ba!
D.M.Adelaide:
__  Beni beni, Barbarina…
Brabaredda:
__  E it’ est, sa meri? Cosa cumŕndat?
D.M.Adelaide:
__  “Donna Maria Adelaide”!
Brabaredda:
__  Sissi, donna Maria Adelaida, cumŕndit.
D.M.Adelaide:
__   Spiegamě una cosa…
Brabaredda:
__  Sissi, donna Maria Adelaida.
D.M.Adelaide:
__   It’ a’n ca est chi dd’has nŕu tui a su Rei?
Brabaredda:
__  Chini? Deu? E candu?
D.M.Adelaide
: __  Nŕra!! Candu fut passendi cun sa carrozza in sa piazza , fŕccias a domu Incani!
Brabaredda:
__  Deu? Nudda! E poětidi est cettendumě? Happu fetti saludŕu, cumenti a is attrus!
D.M.Adelaide:
__  Non est berus! Nara sa beridadi ! Cument has nau?
Brabaredda:
__  Happu nau: “Saludi a su Rei nostru, e a sa Reina!”. ( alzando il tono) Ca mi dd’hant imparŕda s’aducazioni!.A mei! Non si crčttat, nossi!
D.M.Adelaide:
__  Sigura ses ca has nau diaěcci?
Brabaredda :
__   Chi samazzči teněat aicci bona fortuna e salůdi!
D.M.Adelaide:
__  Tui non ti preoccupis de sa fortuna e de sa saludi mia; naramě sa giusta beridŕdi: e poi, sighi a nai, it’est chi has nŕu?
Brabaredda:
__  E poi? Bastat. Ita depěa nai? Happu saludŕu e basta.
D.M.Adelaide:
__  Non est berus!!! E poi ??
Brabaredda:
__  Bŕ, mi parit ca dd’is happu nau : “ Evviva su Rei ! E sa Reina puru! Bonu viaggiu !”…
D.M.Adelaide:
__   Ma, chi fěant lompčndi, poita tui ti ses posta a ddis nai “Bonu viaggiu”?! ”Bonu viaggiu” si nŕrat a chini partit, non a chini lompit!!
Mmmh… tui ses troghčra e trapassčra!
Chi non nŕras sa giusta e santa beridŕdi, ti pigu a is prčttas e ti fazzu ingiriottŕi a tipu frunza, ti fazzu!……….E inzŕ?
Brabaredda:
__   Deu mi pensŕu ca si ndi fěant andendi!
D.M.Adelaide:
__  Ah! Tui ti pensast chi si ndi fěant andendi? I est po cussu, inzandus, chi ddis has nau a nci torrŕi?
Brabaredda:
__  Noooo! Ddis happu nau: “ Bonu viaggiu, su Rei! Torrit a beni a Crabonaxa, cun sa Reina e cun sa carrozza!”
D.M.Adelaide:
__  Veramenti tui ddis has nau : “ Torriděnci, fustetti e sa pobidda puru, cun carrozza e cun tottu…!”
Brabaredda:
__  DEU!? A’n chi mi cŕllit unu lampu, chi mi cŕllit! Lčbit ca est una brulla chi m’hant ogŕu is amigas mias, ma non est berus! Ma candu mai m’ia a permitti?!
D.M.Adelaide:
__  Tui non ses de cussas, annň? Scedŕda ! Ti nci ingěriat sa facci a s’imbressi !
Brabaredda:
__  Ma poita non mi crčit?
D.M.Adelaide: __   Poita non m’est scarčsciu su de occannu passau! Tui, occannu passau, candu est eněa sorga mia a conosci sa pippia, Teresinedda, a s’or’e sa partenza a’n ca dd’has nau: “Bonu viaggiu, prest’a torrŕi, sezzasě beni po non si pidŕi!”…Occannu, a su Rei, a nci torrŕi!…Ma cand’est chi dda ‘mpŕras tui s’educazioni, ah??
Agňa t’offendis candu ti nant ca ti ses pesŕda a sa mod’e is crabas, o de is burriccus !
E sa bella est ca ses sempri in cresia, spibizzičndi s’arrosariu, mazziendi babbunostus e corrinendi su Kirie!…arrazz’e anima limpia e nozzenti chi tčnis!…Bai a striggiulai s’arreggiol’e coxina! E frigŕdda finzas a su scurigatroxiu, po penitenza…
Brabaredda:
__  Is casciŕlis a lenza nde ddi ňghint!
Tanti issa est de modus sobrafěnus, po mi nai a mei ca mi seu pesŕda a sa mod’e is crabas! Sclerotica!…
D.M.Adelaide:
__  Ita ses narendi?
Brabaredda: __   Nudda
D.M.Adelaide:
__   Bai ca tui, Brabaredda Setti Carrčras!!…
Brabaredda: __  ( si allontana cantando)

Procurŕmos de moderare
barones de sa tirannia

Ca Battista tenit arrexioni
De olli fai sa revoluzioni
E mancai n’ci accabbi in presoni
Deu su muttettu dd’ollu cantai

Ca mi ollu ribellai
De custa situazioni
Ca non fait mancu a brullai
Ca nc’est subitu cunvesioni

Trallalleru leru lalleru…

 

D.M.Adelaide: __   Ma castiŕi ‘na beffa leggia de custa mantenicca! Agoa in Campidanu nant ca in Crabonaxa est prenu de Giacubinus… e ammarňlla! Intendčndi certus Crabonaxŕius chistiončndi diaěcci! Mancu po su Rei tčnint arrespettu!
Ba bŕ, e moru pězziat!
E bosŕttrus, a ita puntu sčis cun sa měndula? Moveisě, ca nc’est de fai is amarčttus e su gattňi! Assumŕncu cussu dd’čus a donŕi a su Reixeddu nostru!
Popolana
: __  Donna Maria Adelaida! Ma est bčrus ca su Rei cun sa Reina si ponint in conca sa parrucca arrullada cument is mallorčddus poita ca funt spinniŕus?
D.M.Adelaide:
__  E ita n’di scěu de custus particolaris, deu? Ma ses pidŕnciula, mi!? Nd’has a bolli sciri de cosas? Ses pčus de Barbarina Setti Carrčras, ca est sempri arriňlu, de una carrčra a s’attra, ca non pňdit accůdi a tottu’s pědus chi nŕrat e chi intčndit. Chissŕi cantus cosas hat a tenni de fai in domu sua…
E tui puru, pensa a su chi ses fčndi, ca ti pěstas is dědus! Sa lingua t’iast a pistŕi!
Alleni:
__   Non s’inchičttit, sa meri, lessidědda a pedri ai cussa, ca gei ddu scit ca est una grandu troddiňna!
Popolana:
__   Balla ca tůi!
Popolana:
__   Ma custu merě, ita n’c’est calenc’una festa cun  baddus po su Rei?
D.M.Adelaide:
__  Baddus eia, ma baddus de sa corti de su Rei, cosa moderna continentali, de genti nobili…
Popolana:
__   Ahh, non su Ballu Tundu?
D.M.Adelaide:
__  Bai bessěnci, tocca! Ita ollis chi nde dd’impottět a su Rei de su Ballu Tundu? Issus baddant su Minuettu, sa Quadriglia…Deu ddu sciu, ca happu viaggiŕu…
Popolana:
__  Sa Quadriglia? Su Minueddu? Ma gei non hat a essi cosa peccaminosa? Ita chi ddu scit Don Pedru?! Aicci s’abrčbat a tottus, cun su prapalissu, su turěbulu e su latinu latinorum!
Veronica:
__  Podčis finze comprendi: issu est tottu pigŕu preparendi  sa Novčna po Paschixedda, e nos chistiončndi de baddŕi baddus continentalis de genti baddarinca…e de sigůru macchillňtta…
D.M.Adelaide:
__  Si dd’happu giai pregontau e ita ndi pensŕt. Hat nŕu ca si podit fai s’unu e s’attru. S’importanti est chi non manchčus a sa Missa cantŕda de mesunotti, ca est a mesunotti chi nascit su Bambinu Gesus. Po is  ballus c’est tempus s’incrŕs, mancai a meigŕma.Popolana: __  Ita hat nau, ca čnit issu puru, Don Pedru, a baddai?
Alleni:
__  Bai, ca non est cosa po predis!
Veronica:
__  E ita mancŕi ddu běant!
Popolana:
__   Eh! Arrazz’e cosa! Est ca non hat a essi bonu a baddŕi…sa… ita a’ n ca si nŕrat?
Veronica:
__  Sa Quadriglia e su Minueddu.
Popolana
: __  E cument s’hat a baddŕi?
Veronica:
__  Sa meri ddu scit, ca issa hat viaggiau.
Popolana :
__  Berus est, Donna Adelaida?
D.M.Adelaide:
__  Ellus nou!! Avoglia !! Důncas:  si fŕit s’inchinu, poi s’ingěriat diaicci, cun su ventagliu obertu in sa manu, affentallendi cument chi nci sěat basca meda, unu pagu sfizioseddu…
Popolana:
__  Ita est?
D.M.Adelaide:
__  Non m’interrůmpas candu seu chistionendi! Poi si fait un attru inchinu…
Battistinu:
__  Attenzioni a non s’incruŕi troppu , lčbit !
D.M.Adelaide:
__  Ih, ammarolla toccat a s’incruŕi, chi ollčus baddai su minueddu! E cument iat a essi chen’e s’incruŕi?
Popolana:
__  Poita non provas tui puru, o Battista?
Arrafieli:
__   Tocca! Stůa su buttillioni de su binu, ca ddu baddŕus impari custu ballitteddu!
Battistinu:
__  Bai ca deu non m’incrůu, ne a su Rei e ne a su Papa! Incruadě tui, ca ses “servo della gleba”!
D.M.Adelaide:
__  Chin’est su chi hat chistionau? Tui ses, Battista ! E ita spantu, su Giacubinu ! E tui, Arraffielliccu!? Mi meravigliu de tui! Una persona cosě educata e servizievole, chi ti pňngas a frequentŕi certa genti, certus Giacubinus!…
Battistinu:
__   E ita dd’hant toccŕu, pisc’e caděnu, ca est cicchčndi is Giacubinus?
Arrafieli:
__  Ascůttit: non est chistiňni di essi Giacubinus o Battistinus o Alliccheddus. Est ca custus si funt pighendi troppu cunfiŕnzia! Pinigant e non donant! E nos traghendi su baldacchinu a brazzus, in s’azziŕda, ca non fiat a passai cun sa carrozza…
Battistinu:
__  E candu poi su Generali Incani dd’hat nau ca sa bidda teněat abbisongiu di essi cunsiderada, su Rei hat fattu origa de mercanti! E s’est ghettŕu a brenti un’attru prattu de culixiňnis!
Chi pensŕt a sistemai beni is cosas de sa bidda nostra e de tottu sa Sardigna, prus appestus! Attru che sazzadůras e inchinus, est !
Popolano:
__  O Battista, castia ca nos seus in Crabonaxa, in d’una punta accant’e Africa. A nos non si pčnsat nisciůnus!
Arrafieli:
__   Ma gei nci pčnsant in Cab’e Susu a mi ddis sanziŕi is cňstas a calenc’unu!
Battistinu:
__  Ehinň!
Arrafieli:
__   In Lugudoru a’ n ca funt fendi un’attra grandu rivoluzioni contras is barones, “is tirannos minores”, nant issus.
Battistinu:
__   Ca non ‘ollint prazziri sa terra cun is attrus sadrus chi dd’ollint traballai!
Arrafieli:
__  ‘Ollint essi fetti issus, is barones, is meris!
Battistinu:
__   E tottus is attrus is srebidoris!
Arrafieli:
__   “Servi della gleba” si nant.
Popolano:
__   Ah! Immoi happu cumprendiu ita est sa greba: est sa pobidda de su Baroni de Thiesi!
Arrafieli :
__  Ca no, scimprottu! Sa gleba est sa terra chi arŕus; e is servus de sa gleba funt is messaieddus chen’e paga, sfruttŕus de cussa parigh’e meris chi funt is baronis.
Battistinu:
__  Cussus canis pagant cand’ollint e cumenti ollint! E prima de ti ‘onai un arrogu de terra po ti dd’arŕi tui, dd’abruxiant, ca ti ollint sempri sottomittiu!
Popolano:
__   A’n chi ddus prŕngiat sa giustizia chi ddus prŕngiat! Miserabilis! Unu puntňri a brenti de non si ndi podi prus pesai, assumancu po unu mesi!
Arrafieli:
__  E, ca narat, est po cussu chi in Logudoru dogna tanti nd’appěccant calenc’unu cun is peis in su puntu prus attu de calenc’una matta de carruba…
Battistinu:
__  Mancai ndi spčdrant tottu sa geněa!
Popolano:
__   Ma , e su Rei, poita non di cčttat calenc’unu?
Battistinu:
__  Chini? Carlu Felici? Ma ddu scis tui cal’est s’alloměngiu chi dd’hant postu? Ddu scičis?
                                           “CARLO FEROCE”!
Popolano:
__  Aicci!?
Popolano:
__   Uh, beniměndi!
Popolano:
__  Dčppit essi bonixeddu po dd’essi allomingiŕu diaěcci!
Annicca:
__   Ascuttŕi! Non pongŕis a menti tottu su chi nant! Gei ddu scičis ca sa genti a bňttas nd’imbčntat prus de su tanti puru.
Battistinu :
__   Zia Annicca, mčllus chi fustetti si cěttat, poita chi est abituŕda fustetti a ndi nŕi prus de su tanti, non po cussu dčpint essi tottus cument a fustetti, o mi sballiu?
Arrafieli:
__  A bňrtas sa genti ndi nŕrat in prus, e a bňrtas in prus pagu…
Battistinu:
__   Po su chi scěu deu, cust’orta s’allomingiu ddi dčxit tottu interu. Prima di essi Rei, Carlu Felici est stčttiu Guvernadori e Vicerč  de sa Sardigna.  Ma gei a’n ca fěat a ddi poni salěa in su nasu! ‘Stizia dimňniu!
Popolana:
__   Eppuru, parit chi non pědit e  non frŕghit…Hat a essi ca s’est imbecciŕu…
Arrafieli:
__  E, perň, sa sghigna est cussa! Fidaisě meda, ca ddu bičis sůbitu sůbitu chi frŕgat o no!
Battistinu:
__  Frŕgat, frŕgat…e de frŕgu pudčsciu puru…
Arrafieli:
__  Issu lŕssat a fai poita funt de accordiu! Difčndit is baronis , ca funt de sa propriu pasta.
Battistinu:
__  Est poita ca ddi tňrrat a contu diaěcci.
Arrafieli:
__   Su Rei pčnsat fetti a si sazzŕi; e nos trumentčndi…
Battistinu:
__   Cani zŕullat e proccu pŕxit…
Arrafieli:
__   Ma po cussu, dogna tanti, sa ghigliottina,….ZAK!! (fa il cenno)
D.M.Adelade:
__   Ancora non si cittčis? Labŕi ca immoi s’happu arrňxiu beni beni beni! Immoi zerriu a su Generali, aicci mi dd’accabŕis de una bona orta!
( verso l’ingresso di casa) Antonio! Antonio!!…..Antoooni! O Antoni, accidenti a is orěgas! Unu gučttu ti nc’ia a ghettai, po ti ddas a stuppai!                                                           (da dentro la casa) 
Gen. Incani:
__   Presente! Oh, seu ‘enčndi…( uscendo da casa) mi pŕrit ca funt zerriendumě…
D.M.Adelaide: __  Ascutta, ma ses sůdru diadčrus! Tres ňras zerriendudě, e tui nudda… assumancu ěast arrespundi!
Gen. Incani :
__  Inzandus fust tui corrinčndi? E ita spantu! It’est su chi ollis? Gei non mi nd’asŕi fattu pesŕi po tontčsas?
D.M.Adelaide:
__   Sempri dilicŕu ses tui cun mei, annň! De candu sčus bivendi  in custu logu spčdriu, non conoscis prus mancu is modas bellas e s’educazioni!
Gen. Incani:
__   Ca happ’ arroxiu a tui e a is modas bellas! Cun is modas bellas non si běncint is gherras, arregodaděndi! Candu teněa sex’annus, in su ’93 , in mes’e sa battalla de su Mraxin’Arrubiu , attrus che “modas bellas”!
D.M.Adelaide:
__   Immoi ita nc’ěntrat?! Gei est una die custu contu!
Gen. Incani:
__  Ei ei! Scaresceisěndi de is cosa passŕdas, ca agňa bičis cument si ndi tňrrant a pizzus!
Chi dimentica il passato č destinato a ripeterlo!
D.M.Adelaide:
__  Ascutta a mei, immoi, ca sa chistioni est un’attra…
Gen. Incani:
__  E ascuttčus…
D.M.Adelaide:
__  Lla ca innoi nci hat genti chi est fendi barrosěa manna contra de su guvernu, e nos nci tenčus su Rei cun su seguitu suu , in domu nostra!
Gen. Incani:
__  Peus po tui ca dd’has fattu intrai! Dd’ěast nau ca non ci tenčmust logu , e partenza!  No! Issa, pibirůda, nci hat bogŕu a mei de s’apposčnt’e croccŕi! Ca seu crocchčndi in coxěna! In pizz’e ‘nu tauloni!
Poita non ci has postu a issu in coxěna? Ah?
D.M.Adelaide:
__  Arrazz’e omini arrevčxiu chi ses!! Immoi crňccat in coxina, su Rei!
Gen. Incani:
__   Ih, e deu inzŕndus?
D.M.Adelaide:
__   Cittudě, cittu! Cittu, ca mi ses cunfundčndi de prus!
Mi ndi fia scarescčndi finze de ddi poni s’orinŕli asutt’e su lettu! Nosta Signora mia, labŕi , cun tottu custu trčullu!
Gen. Incani:
__   E ŕndat a su muntronŕxiu! O chi no, appalas de ‘na matt’e modditzi!
D.M.Adelaide:
__   Antoni!! Ma ita ses narendi!! Ma labŕi a cust’omini sciolobrěu! Deu meu, Deu meu! Nat ca est tocchendisě a cilěvru !  Oiomoměa! In coxina! Su Reixeddu nostu!
Battistinu:
__   E bravu su Generali Incani ! Inzŕndus fustetti puru est Giacubinu! Cument a mei?
Gen. Incani:
__   Tui cittěu! Ca non cumprendis un arrŕbiu! Bŕstat chi nci sěat de movi bůngius, e ses a postu. Po tui tottu ŕndat beni!
Battistinu:
__  Ca nou, su Generali! Est po fai sa rivoluzioni…
Gen. Incani
: __  Gei ddu sciu deu ita ollis fai, tui! Ma dona attenzioni! Ca sa vera rivoluzioni non est a ndi segŕi su zugu a su Rei e a is nobilis! Est a cambiai sa conca a sa genti! A imparŕi a pensai e a sciri rifletti beni tottus, arricus e non arrěccus.
Battistinu:
__  E cument benit a essi? Patti ca in Francia gei si funt stentŕus arrexiončndi e riflettčndi! Ch’in cŕppas, una passŕd’e ghigliottina e via! Aicci si fŕit, maettňttu maettňttu!
Gen. Incani:
__  Ca ses molenti! Eccu poita chistiňnas diaěcci !
Battistinu:
__   Ih, ma deu non dda cumprendu a fustčtti. Non est unu Giacubinu, inzŕndus; fustčtti est pighendimě in giru !
Gen. Incani
: __   Ganixedd’e giogŕi cun tui  tčngu! Oh, giovinotto, non tčnis attra cos’e fai che abarrŕi innoi a mi scimingiŕi is xrobčddus? Uff… Ascuttŕi! Ma ascuttaimě beni: In Francia hant fattu sa rivoluzioni poěta ca su populu teněat famini; e invčcias su Rei cun sa famiglia sua fěant troppu sazzŕus, anzi, ndi fulliŕnt puru…e sa genti pappendusě is pčis de su famini. Ma innňi!? Aiň, non brullčus!
 Arrafieli: __  Eh, tčnit arrexiňni su Generali: ingůnis famini, ma innňi no! Innoi scetti pagu pagu sgrěngiu! Cument si nŕrat in franzesu? Sgringe…
Battistinu:
__  Aiň, ma it’est narčndi , o su Generali! Eh?
Gen. Incani:
__ ( alzando la voce) E chi tenčis sgrěngiu, poěta non andŕis a traballŕi? Ca gei nci nd’hat de cos’e pappŕi, ma po chini trabŕllat, non po chini est tottu sa die gioghčndi a sa murra!! Ba! Ma ddu scičis ca sa rivoluzioni est una cosa seria, non est a sparai is gučttus? Ita si crečis, bendendi nuxedda? Sa vera rivoluzioni, sa chi důrat, s’intčndit, si fait cunvincendi su Rei po ascuttŕi is stamčntus sadrus, non seghčndi zugus! Anzi, prus zugus sčgas, prus sadrus arrčstant e impěccant, po venga! Sčus cumprendčndi?
                                                                 (restano tutti disorientati)
Tutti:
__  Is stamčntus??!!
Gen. Incani:
__  Ddu bis ca ses ignoranti e tostŕu che una pedra? Oiň! Ma chini mi dd’hat a poni a fai …?! Spiegasěddu tui, Tommasěccu. Fai su prexeri!
Tommasiccu
: __   Is stamčntus, gli stamenti, funt is rappresentantis de tottus is categorias  is prus importantis de sa Sardegna: is dottoris, is abogaus, is professoris, is prčdis, is cavalieris…
Battistinu :
__   Is sabattčris…
Tommasiccu :
__   E immoi, ita nc’ ěntrant is sabattčris?
Battistinu :
__  Poita, non est una categoria ?
Tommasiccu:
__  Gei est una categoria, si. Ma non est importanti.
Battistinu:
__  Cumenti, non est importanti?
Tommasiccu:
__   Poita non est importanti! Eh! Andŕus! Dai, aiň, eh?!
Arrafieli:
__   Tsč! Castět, una cosa ddi nŕu: deu, po mei, gei sciu andai mancŕi scruzzu. Ma chi ammancant is sabattčris, non sciu fustetti…Attru ca non est una categoria importanti!
Battistinu:
__  De su restu, chi dda pčnsat aicci, inzandus, sa rivoluzioni fezzassědda fai de is istamčntus! Ca deu gei mi dda fazzu po contu miu! Mancai siŕus scetti deu cun Arraffiellěccu! ( rivolto ad Arraffielliccu) Bčrus est?
Arrafieli:
__   Ci pňdis contŕi, o frŕ! Sču giŕi accuzzendumě sa cŕvuna!
Gen. Incani:
__  Ma castiŕi una beffa leggia de i custus! Gei est propriu bčrus ca su burriccu non conňscit su zaffaranu! … Eh… sa cultura non s’improvvisat! Narasěddu tui puru, Tammasu….
Tommasiccu:
__  Sa cultura non s’improvvěsat!
Gen. Incani:
__   Non cussu; spiegŕddi poitta! Spiegasěddu!
Tommasiccu:
__   Sa categoria tua est importanti, si, po nos, ma non po chistionai cun su Rei de is cosas de sa Sardigna!
E ita mancŕi andis a su Palazziu Regiu de Turino po presentai is richiestas de is sadrus? Mancŕi cun su buttilliňni attira! E ita dd’is nŕras? Ca ollis andai in parlamentu po rappresentai is sabattčris sadrus?
Battistinu:
__   E poita, schifu ti fŕint? It’est, su Rei non si ndi pňnit de crapittas? E tui, scruzzu ses? Narŕddu, aiň!
Gen. Incani:
__  Sega sa chistioni, ca mi ses alluviončndi! Pňni in menti a mei, ca ndi cumprčndu prus de tui, ca…
Battistinu:
__  Eh! Osŕttrus! Non sciu, non sciu! Cun sa scusa ca cumprendčis prus de mei e de nos,…fčis e scullŕis in sa peddi nostra…
Arrafieli
: __  Attrus nd’eus běu!
Battistinu:
__  E attrus nd’eus a biri!
Popolano:
__  Chi Deus bňlit…

( pausa sconsolata)

 Gen. Incani: __  Ascuttŕi tottus: Lassčus chi siant is personas giustas a rappresentai sa Sardigna e tottus is sadrus! Ca agňa nci hat a essi tempus e modus po ascuttai a tui puru, o Battista, e tottus is sabattčris!
Popolano:
__   O su Generali, e chini hat a essi sa persona giusta?
Battista:
__ ( rivolto ai vicini, cercando di non farsi sentire dal Generale)  Ma non dd’has cumprčndiu ca est pončndi una crapitta po si candidŕi issu?
Popolano:
__   E non hat a essi mancu una cosa isballiŕda…
Popolano:
__  A, castia, deu de politica no mi ndi intendu… non ndi cumprendu nudda!
Battistinu:
__  Mmh! Ma gei ndi cumprendit issu, ai! Non t’has a crei ca est interessendusě de Crabonaxa po debŕdas?! Pitticcu su mrexani ‘ecciu...tanti gei ndi ‘essit de is costas suas tottu su chi nc’est innoi!
Arrafielliccu: __
  Bai e domandaddu a is Desulesus! Ca ti ddu contant issus e it’arrazz’e pegu est Antoni Incani!

(il Generale Incani al centro della scena inizia un discorso alla popolazione) 

Gen. Incani: __   Nos, po immňi, tenčus attra cosa de scrocciollŕi! Po immoi depčus scetti approfittŕi de s’occasioni de tenni su Rei in Crabonaxa po ddi chistionŕi de sa situazioni de poborčsa de sa biddixedda nostra…
Popolano:
__  Sissi, su Generali, nerissěddu a su Rei ca non tenčus nudda…
Popolano:
__  Ca tenčus scetti bona volontadi!
Popolano:
__  E gan’e traballai!
Popolano
: __  E de imparŕi aěnas nňas…
Popolana:
__   E pippěus de allevai!
Popolana:
__ E genti beccia de attčndi…
Popolano:
__   E piricciňlu de buffai…
Popolano:
__   Bai ca tui, nas’e cerčxia!
Popolano:
__  Cittěus! Cittěus tottus! Intendčus su chi nŕrat su Generali!
Gen. Incani:
__   (sedendosi) …immoi…mi ollu… pasiŕi…unu… pagu… ca m’eis fattu …sa conca…a pabassěna.  Candu si ndi pčsat su Rei, ca immňi est fendusě su meigŕma, bičis cumenti si ddu nŕu abčrus, e cun is dentis puru, si ddu nŕu! E ddi nŕu puru ca est ora chi Crabonaxa divčntit una vera bidda, cun tottu sa dignidadi chi ddi spčttat!  

(sale su un palchetto)  

Deu si promittu, anzi, ddu fazzu promitti a su Rei: su vicariu fissu, e non scčtti důas ‘ottas a su mesi! Chi sěat prontu po candu mňrit calenc’unu!…
Battistinu:
__   Lampu! Cussu est necessariu abčrus…E ita chi sčrbit a issu?
Gen. Incani:
__   Poi: sa caserma! Po tenni is guardias fissas de serviziu in Crabonaxa!
Arrafieli:
__  ‘Ta lŕstima! E ita chi non di běu puru…
Gen. Incani:
__   S’iscola, po is pippěus, cun sa maěsta: e, po is mannus analfabeticus, unu maěstu mascu…
Arrafieli:
__   Calenc’unu mandrňni chi non tčnit gan’e traballŕi…
Popolani:
__  Nŕra! Ma ti tůppas, ca ‘ollu intčndi su cumiziu!
Gen. Incani:
__  Su municipiu cun su sindigu e is consilleris comunalis…
Battistinu:
__   Ah!! Balla!! Ingůnis si dda giogŕus a leppa!
Gen. Incani:
__   Su dettori…
Arrafieli:
__   Po issu…
Gen. Incani:
__  S’ufficial’e posta…
Arrafieli
: __   Po is littras de su spos’e Angiuledda…
Gen. Incani
: __  Su potecŕriu…
Arrafieli:
__   Cussu serbit po sa mulleri…
Gen. Incani:
__  Assumŕncu una bottega…
Popolana:
__  E s’interramottus?
Popolana:
__   E non c’est Francischinu?
Popolano:
__   E tuppaisě, ca non s’intčndit nudda!
Gen. Incani:
__   ( con enfasi) E a pagu a pagu sa biddixčdda nostra hat a diventŕi una perla de bellesa, chi hat a isplendi in tottu su Mediterraneu!
Popolano:
__   Innui?
Tommasiccu:
__   In su mari ...
Popolano
: __  Ah, ehič. Gei ŕndat beni. Assumŕncu podčus totanai tottu sa notti, e ghettŕi finze calenc’unu bottuleddu.
Popolano:
__  Lingua tua santa!
Gen. Incani:
__   E immoi besseiměnci de mes’is peis! Gei si cňnvucu deu degŕt happu chistionŕu cun su Rei. Baxči e attendči a sa cos’e fai…(allontanandosi)…Uff. Malaětta s’ora chi m’est beněu a conca…
                                                     ( la gente si disperde) 

  

SCENA DELLO SCRIVANO

         ( Entra in scena lo scrivano, col tavolino e la sedietta. Nella borsa un calamaio, la carta e un pennino. Si sente il bando)

 Banditore: __   (suona la trombetta)  E si čttat custu bandu! Po avvisŕi tottu sa populazioni! Ca est lňmpiu su scrivanu! Est beněu de Quartu! Po si liggi is littras! E po arrespundi! Ca bčnit dogna mesi! Ca s’accuntčntat finze de dus ňus ! Ca gei ddu scit ca non tenčus attru! A’n chi mai dd’abŕstit! Assumŕncu scit tottus is pidus! Peus po bosattrus! E si čttat custu baaaandu! A chini tčnit littras de iscrěěěri! Ca issu gei a’n ca ddas pňrtat direttamenti a Casteeeeddu! Cun su postŕŕŕli!  E si čttat custu baaandu!…
Scrivano( Ziu Pilimeddu):
__   A chini ňllit a ddi  liggi littras, a chini ňllit a dd’iscrěri littras! Bčngat a innňi, ca nc’est su scrivanu! rivolto ad un bambino che curiosa tra le sue cose) Lŕssa stai su tintčri, picciocchčddu, ca nce dd’has sciorroccŕu finze s’attra ‘otta! La ca ti ‘ongu ‘na callŕd’e pči! Bai accant’e mamma tua, curri! E faiděndi sonŕi su nasu, ca ses pren’e muccu bidri!…Littras!…
Angiuledda:
__ ( entrando in scena) O ziu Pilimeddu! Cŕstit, tengu propriu abbisongiu de fustetti.
Scrivano:
__  Naramě tottu, Angiuledda. E cumenti stais cust’otta?
Angiuledda:
__   Beni, beni. Grazias a Deus. E fustetti? Gei ddu biu biŕzzu…
Scrivano:
__  Eh! Non mi pozzu lamentŕi. Ddu bis, imbeccendi. Balla, cust’otta fěa de diňra chenz’i  ’enni a Crabonaxa!  De tempus in temporŕdas! Mah… Naramě tottu.
Angiuledda:
__   Sissi, perň fustetti mi dčpit impromitti de non ‘scoviŕi a nisciůnus, specialmenti a babbai e a mammai…
Scrivano:
__  Abarra tranquilla ca non scňviu. Assumancu finzas a candu non attňbiu genti…
Angiuledda:
__  Ah! Inzandus mi ndi andu, lčbit mi!
Scrivano:
__   Ca seu brullčndi! Gei coěttas! Prus appčstus: pottŕus mi ddus has is oixčddus de anŕdi?
Angiuledda:
__  Gei nci happu pensŕu. Ddu bit su canisteddu? Perň prima scričus sa littra. Ca mi pŕrit ca fustči est unu pagu mrexiani ‘ecciu, e fait che i cussu de sa musica pagŕda, ca fait malu sonu…
Scrivano:
__  Ma, Angiuledda! Non m’offčndas, po prexeri! Arrazz’e fiducia mi tčnis!?
Angiuledda:
__   Sa fiducia gei dda tengu, mancai a pagu a pagu. Tňcchit! Scrěat sa littra ca est fendusě tradu. Duncas…
Scrivano 
: __   Duncas, naramě tottu…
Angiuledda:
__   Duncas,… scrěat !
Scrivano:
__   E chi non mi nŕras e ita deppu ‘scrěri ?!
Angiuledda
: __   Ma, est fustetti su scrivanu o seu deu? Chi ‘scěa ‘scrěri gei non abettŕu a fustetti! A ddi fai ‘sciri is trňddius!
Scrivano:
__  Nŕra, o picciocchedda spassiosčdda! Ma ita sčus fendi, su giogh’e su tadazzčddu? La ca non tengu tempus de giogŕi, has cumprendiu? Ita ‘ollis chi ndi scěppia deu de su chi dčppis fai ‘sciri in custa littra? Chi non ‘sciu mancu po chin’est, ca non m’has nŕu ancora a chini dda depu indirizzai…
Angiuledda:
__   Ellus!! Abettit ca immoi si ddu scňviu subitu subitu! Custu est unu segretu ! Dd’ěat a praxi, a fustčtti, annň ?
Scrivano:
__   Ma, e de mimmi, inzandus, ita stoccŕda ‘ollis?
Angiuledda:
__   Ollu chi ‘scrěat una littra a su piccioccu miu, po ddi dimandŕi a innui bravura  nc’est accabbŕu e poita dimoniu non est ancora torrŕu!
Scrivano:
__  Oh! Custu est giai un indiziu.
Angiuledda:
__   Indiziu?
Scrivano:
__   Eia! Lass’a fai a mei.( si accinge a scrivere )
“Gentilissimo ed eminentissimo…”…Su nomini…?
Angiuledda:
__  Angiulina Furcas, di Rolandu Pizzicorru e di Pinna Aurora…
Scrivano:
__   Oh, sa santa passičnzia ! Ita ddi nant a su sposu tuu, non a tui! A issu!
Angiuledda:
__   Ma, necessariu est a ddu scoviŕi su nomini?
Scrivano:
__  Chi non scričus su nomini, cumenti ollis chi sa littra arrěbit a issu? Chen’e nomini pňdit essi chi arrěbit a chi si sěat! Po cussu e po cussu da fčus nai a su bandidori e poi calenc’unu dd’hat a comprendi po chini est, o no!?
Angiuledda:
__   Bň! Deu non cumprendu sa necessidadi de tottu custu avallňttu! Est fendědda aicci longa fustetti! Datu ca insěstit…(dice il nome sottovoce) …Scrěat: Giuliettu…
Scrivano:
__  Ah?
Angiuledda:
__   Giuliettu…
Scrivano:
__   Filla mia, zčrria, ca non t’intendu!
Angiuledda:
__   GIULIETTU!! Unu gučttu, in is orěgas, ollěat fustetti! Tňcchit, assumancu intčndit finze cussa pidanciula de Brabarina Setti Carrčras…
Scrivano:
__   “… Giuliettu, mio fidanzato lontano.Io sono aspettandoti da molto, che tu mi hai detto ciao…
Angiuledda
: __   Macchč! Hat nau: “ Abarra tranquilla ca torru subitu. Andu fetti a mi comporai is zigŕrrus…” non hat mancu saludau!
Scrivano:
__  ”…che vado a comprare i zigŕrri e torno subito per sposarti, che mi faccio due soldi, ma invece te ne sei partito col mio cuore vuoto e le tasche piene e Bernardo mi hai visto scova de forru…”… cument si nŕrat in italianu…? “… Scopa di forno…Io sono bella e che arrňscia di ti aspettare. Solo ancora che un mese e poi ti mando che non lo dico per educazione come sono stata imparata. Magari poveretta…”… Abetta, ca s’est spuntŕu su pinninu…”…mancari poveretta…”… E poi?
Angiuledda:
__   E poi mancai ŕndit in sa furca…
Scrivano:
__   “Cordiali saluti e reverenze commosse,… tua….”
Angiuledda:
__   Chini?!
Scrivano:
__  ”Tua Angiuledda”
Angiuledda:
__   Ihhh! Bruvůra! Gei si nd’iat arrěri!
Scrivano:
__  Attra cosa ddi depis iscrěri?
Angiuledda:
__   Pensu chi dd’abŕstit! Anzi, acciůngiassěddu, ca deu non mi sciu spiegai beni, ca nde ddi segu su zugu chi tňrrat e non mi ollit prus coiŕi! Bruttu farabuttu!…( singhiozza commossa) …e ca ddu scňviu a babbu…
Scrivano:
__  Mh! Aicci su zugu nde ddu sčgat prima a tui, babbu tuu!
Angiuledda:
__   Fustetti fezzassě su fattu suu, fezzassě!
Scrivano:
__   E arrangiaisě! Tui, babbu tuu e Giuliettu! Tocca, donamě is oixčddus de anŕdi, ca mi ndi andu, ca est tradu. Accidenti a is chistiňnis…E tui puru , bai accantu fust andčndi!
Angiuledda:
__  Fia andendi a cresia…( si asciuga le lacrime e si soffia rumorosamente il naso)
Scrivano:
__  (prendendo le uova dal cestino) Tň, bai a cresia, filla mia, bai.
Angiuledda:
__   Ca ddu est sa novena…
Scrivano :
__  Ah. E bai a sa novena, bai, filla mia.
Angiuledda:
__  Adiosu…
Scrivano:
__   Bai cun Deus, Angiuledda, bai. E prega po mei puru…
Angiuledda:
__ (altezzosa)  Poita, fustetti it’est cancarŕu de ddu andai a cresia a pregai po contu suu, ca strňbat a is attrus? Ndi tengu giai troppus po contu miu de pregadorěas de fai, mancŕi non mi nd’acciůngiat…
Scrivano:
__  …Mallŕppad’e lingua! Sa bella est ca est andendi a cresia! Oioia,  sa gioventud’e ňi…
                                                               ( esce di scena lentamente)

 

                              Sa festa po su Rei, prima de sa partenza.

                             (dalla casa Incani escono i Reali accompagnati da Donna Maria Adelaide)

 D.M.Adelaide: __   Venga, venga, Maestŕ! Abbiamo preparato una festa da ballo e da cantare per lei e per la sua moglie. Che Dio gliela conservi bella e sana come adesso…( si sente la Regina tossire e starnutire)…
Poi, se vorrŕ gradire, abbiamo preparato anche dei dolcetti di mandorle per il viaggio, e una polla arrostita con lo schidňne.
Mio marito, il Generale Incani, ed io, sua moglie, Donna Maria Adelaide, siamo molto orgogliosi di averla avuta come ospite, sebbene per cosě poco tempo…
Re:
__   Anche noi siamo molto contenti di aver avuto l’occasione di sostare da voi, nonostante questo spiacevole contrattempo del Maestrale…
D.M.Adelaide: __   Eh, ma io di piů di lei, scusi sa se mi permetto di superarla, ma io mi sto squagliando de su prexiu!
Gen. Incani:
__ Ses fendi tottu tui, scattčddu e caděnu…Tanti gei s’hat a cittiri cras contendiddu!
D.M.Adelaide:
__  Prego, Maestŕ, attenzioni chi non imbrůcchinit cun cussus bottěnus cun sa punta…
Re:
__   Come dice?
D.M.Adelaide:
__   Dicevo che questi scatteddi e pallinčdde contengono dei dolci caratteristici del nostro piccolo ma accogliente  paesetto: amarettus, gučfus, piriccěttus…
Re:
__  Pirichč?
Popolana:
__   Nossi, su Rei, funt piricchittus! Non sbŕglit su nomini, ca ddus happu fattus deu…
Popolana:
__   Sta dicendo i nomi dei dolci che ha fatto lei con le sue mani, mia nipote.
Re:
__   Dopo saremo lieti di assaggiare questi dolcetti.
Gen.Incani:
__   Mancŕi dd’arrčsciant…sazzagoni…
Re:
__   Prego?
Gen.Incani:
__  Dicevo che mia moglie , quella lě, ha organizzato dei balli e dei canti per voi, ma che io non posso ballare che sono troppo vecchio, e anche mia moglie č troppo vecchia e sgangherata, non la vede com’č?
D.M.Adelaide:
__   Tui pensa po tui, strňllicu arrebamběu! Non lo metta in mente, Maestŕ…
Re:
__  Vedo che siete tutti riuniti per onorarmi, e ne sono veramente commosso!
Regina:
__  Felice, queste mosche mi importunano! Fate fare qualche cosa, perché io sono veramente stanca…
Gen.Incani:
__   It’a n’ca est, stanca? Ma chi si nd’est pesŕda antňras!
D.M.Adelaide:
__   Antoni, cittudě! Maestŕ, ora provvederň a eliminarle questo fastidio. Bonŕiri! Maria! Benči e affentallŕi sa musca a sa Reina, ca dda ‘nfastědiat!
Popolana:
__     ( da lontano…)  E ita nci dd’est arruttu su parastŕggiu cun tottus is prattus a conca, ca est infastidiŕda meda!
D.M.Adelaide:
__   Citteisě e affentallŕi! Ca custa musca cuadděna est currčndi  sa Reina!
Popolana:
__   Ammarolla dda cůrrit, cun tottus cůssus mallorčddus in conca! Cument hat a fai a si pettonŕi, non dd’happu ancora cumprendiu!                   

( si sente il rullare dei tamburi )

 Alleni: __   Si aprano le danze! 

       ( I reali si accomodano su due “reali” sedie, un popolano regge l’ombrellino e una popolana sventola un grande ventaglio.Vengono eseguiti balli e canti sardi tradizionali, ed infine la quadriglia, in onore dei Sovrani) 

Tommasiccu: __  Ed ora, in onore dei nosti Sovrani, la Quadriglia!!!

( I reali si alzano e si preparano per danzare la quadriglia) 

D.M.Adelaide: __   Tocca, Antoni, apri le danze!
Gen.Incani:
__   Eia! Subitu…tsč. Lla, seu andčndi a baddŕi cun su coscěnu, ca nottčsta non happu droměu nudda, in cussu taulloni de coxěna.  Ohi, is arrěgus!
D.M.Adelaide:
__   Sempri su solitu. Tui non has a imparŕi mancu po is Cenŕbaras de Cabraiňlu…
Popolano:
__  Arremunděcca! Beni ca si fčus custu ballěttu!
Popolana:
__   Bai bessiměnci! Lla ca est castičndi babbai!
Popolana:
__   Tňcchit, ziu Giuŕnni, ammollissěnci cun sa ghittarra!
Popolano:
__   Iiiuu! 

( viene eseguita la quadriglia e il Re con la Regina si esibiscono nella danza imitati da qualche coppia di popolani)

Nosu baddaus custa quadriglia
Mancai nci siat burdellu in famiglia
A cenai pagellu cun triglia
Custu ballu mi fait allargai.
Nosu buffaus su bicchierinu
Tottu a sonu de mandulinu
Mancai nci siat ziu Fisinu
Deu sa camba ti dd’ollu toccai
Si cun mei tui ollis baddai
Non ti sonnis gioghendi a sa murra
Boga sa manu de sa pittura
Lla ca est castiendi babbai
Beni a baddai cun mei Annettina
Deu gei ti passu sa manu in sa schina
Si tui bolis ti pottu in cantina
Aicci ingunis podeus gioghittai
Si cun mei tui olis giogai
Sighi a baddai cun sorri tua
Boga sa camba de s’anc’e s’ancua
Lla ca est gelosu babbai

(dopo l’esecuzione dei canti e dei balli i reali si preparano per la partenza)

 Re: __  Per noi č giunta l’ora della partenza: la nostra antica residenza, Cagliari, ci attende.
Gen.Incani:
__  Pagu mali! Fia accant’e no’ ndi pňdi prus!
Popolana: __
   A ddu nai fustetti, a ddu nai nos. Tres děes scroccčndi mindula!
Re:
__   Come dite, prego? Coment vous dites?
Gen.Incani:
__   No, dicevo che siamo molto contenti della vostra visita, e tornate quando volete, mancai l’anno che viene…
Battistinu:
__   Su generali!
Gen.Incani:
__   Non mi strňbis, ca mi trňbit sa lingua! It’est chi ňllis?
Battistinu:
__   Nerirěddi de is stamčntus!
Gen.Incani:
__   Ah, est bčrus. Donc. Nus vulevňn dir…
Re:
__   Ouě ?
Gen.Incani:
__  Chi le stament, le rappresentant sard…
Re:
__   Ouě ?
Gen.Incani:
__   Che anche noi vogliamo essere rappresentati in Parlamento. Lo vedete a Battistino com’č incracabuddato?
Re :
__   Parbleu!!!
Gen.Incani :
__   Eh, par blč… Par blč, ma non č blč. E le lampion dell’incazz che lo fa blč!
Battistinu:
__   Ma it’est narendi?
Gen.Incani: __
   Non mi strňbis, ca non m’arregňdu prus su franzesu! ( Prende il Re da parte e gli parla senza che gli altri sentano ) Maestŕ, noi formiamo un piccolo villaggio, e i beni che questa gente produce bastano appena per me. Se Voi mi aumenterete la pensione io Vi sarň ancora piů grato. E poi vorrei, se non č troppo, far costruire una chiesetta, una scuoletta e la mia statua in piazza, col mio nome. Tutto con la metŕ dei soldi che ci manderete, perché l’altra metŕ mi serve per fare un investimento.Vorrŕ dire che se non bastano farň aumentare i tributi…pazienza. (forte) Allora, siamo d’accordo? (e si sfrega le mani)
Re:
__  Ho capito.
Gen.Incani:
__   Hat cumprendiu? Oh! Hat cumprendiu!
Re :
__   Mais ouě! J’ai comprě !
Battistinu :
__  Ita ňllit comprai ? Nos non bendčus nudda ! Nos comprŕus nos puru ! Mancŕi a fidu…
Re:
__   Certament, voi siete fidi e devoti a Sua Maestŕ!
Battistinu:
__   Non meda! Prima is istamčntus!
Regina:
__   Vi porterň a Torino. Sarete degli ottimi giardinieri! E le vostre mogli prepareranno degli ottimi bianchini e squisitissimi amaretti per le nostre feste di Palazzo Reale.
D.M.Adelaide:
__   Come fanno i bianchini loro… con le loro mani… non li fa nessuno!
Battistinu:
__   ( mostra i pugni e cerca di avanzare) A chini!!!
Gen.Incani:
__  (trattenendolo) Cittudě!
Battistinu:
__   O su generali, o si ddu spičgat beni fustetti in piemuntesu o in franzesu, o si ddu spiegu deu in sadru! Ndi ogu subitu sa leppa de sa bucciŕcca de is crazzňnis…
Gen.Incani:
__   Eičia! Tui ses rischičndi!… Lŕssa a fai a mei, dd’happu giai nau tottu…Coment vous desiderčz, Maestŕ.
 Arrafieli:
__   Arrŕzz’e mod’e chistionŕi tontu chi tčnint. Pŕrint mazzičndi castang’e Napuli!
Regina :
__   Bien! Alors nous alons au vaporette…
Battistinu:
__   Bonu viaggiu, s’andŕr’e nonnu…
Re:
__   Miei sudditi! Vi benedico e vi saluto!
Battistinu:
__  Sa benedizioni onghidědda a sa pobědda, impŕri cun is ňllus santus! (ironico) Tanti non cumprčndit un arrŕbiu de su sadru…
Popolani:
__  Evviva su Rei !
Popolani:
__   Bonu viaggiu, su Rei !
Alleni
: __  Saludi a tottus, a fustetti e in famiglia! Basimě is pippěus!
Veronica
: __  Cali pippěus, o tonta, lla ca non dd’hant tentu, ca nde dd’hant finze ogŕu s’ernia strunzŕda!
Alleni:
__   Uhm, fut cos’e cumprendi, ca gei funt connňtus! Důas figus siccŕdas, pŕrint…scedŕus…
Popolani:
__   Bonu viaggiu, su Rei!
Popolani:
__   Tňrrit a beni!
Popolani:
__   Sissi, torriděnci a Crabonaxa!
Brabaredda:
__ (forte)  Sissi, su Rei, torriděnci, cun carrozza e cun tottu!
D.M.Adelaide:
__   Brabaredda!!!!!!
Brabaredda:
__  Eh! Ca tanti non ddu cumprčndit!
D.M.Adelaide:
__   Faidě cussu contu, tui!
Popolani :
__  A si biri !
Alleni:
__   ‘Onghit attenzioni a non imbrucchinŕi arzičndi a su vaporettu, cun cussu ‘istěri longu, labŕi…
Popolani:
__  Adiňsu!
Popolani:
__  Adiňsu
D.M.Adelaide:
__  Cantŕi, cantŕi!
Popolani: __
  Procuramos de moderare…
D.M.Adelaide:
__   Non cussa, dimňnius, s’attra!
Popolani:
__           Ah, non est custa, est s’attra!
                                I te bella chi fit una crapňla
                                Birambai birambai
                                lastima fit sa pedde a l’istampare
                                birambai birambai…
D.M.Adelaide
: __   Ma ita nci appiccěgat immoi sa crapňla! Sa canzoni de su Rei, deppčis cantŕi!
Popolani: __

                               Cunsčrvet Deus su Re
                                Salvet su Regnu Sardu
                                E gloria a s’istendardu
                                Cunsegnau de su Re

Re: __   Vi benedico, mio popolo fedele…
Battistinu:
__(mostrando minacciosamente i pugni)   Fideli has a essi tui, bruttu Felici sanguinariu!
D.M.Adelaide:
__   Battista! Lla ca t’happu arrňsciu cun custus modus Giacobinus…
Battistinu
: __     (col pugno sinistro sollevato) 

                                 E su populu hat decretau
                                 Morte a sa tirannia
                                 E i su po pu lu a de cre taaaaa uuuuu
                                 Morte a sa ti ra nniiii iiiiii aaaaaaaa
                                 Birambooooi
                                 Biramboooooi ba!

   (I Reali si allontanano, un gruppo di bigotte canta Cunsčrvet Deus su Re)