|
Personaggi:
Generale Antonio Cav. Incani:
__ Generale in pensione, innamorato del territorio di Crabonaxa
Donna Maria Adelaide: __ Sua moglie
Alleni: __ Dama di compagnia
di D.M.Adelaide
Veronica: __ Dama di compagnia di
Alleni
Brabaredda: __ Serbidora
Battistinu: __ Sabattčri, nonché
rivoluzionario
Arrafieli: __ Compare di
Battistinu
Tommasiccu: __ Uomo di fiducia del
Generale
Annicca: __ Popolana
Zia Arega: __ Madre di Battistinu
Ziu Pilimeddu: __ Scrivano
Angiuledda: __ Ragazza abbandonata dal
fidanzato
Re
Regina
Banditore
Popolani
Popolane
Su Rči a
Crabonaxa.
La storia č
ambientata nel villaggio di Crabonaxa, l’attuale Villasimius. Siamo nel
1828.
Il Generale
Incani, che abita nella bella casa dell’omonima piazza, ha il desiderio
di fondare un paese riunendo le famiglie che vivono in capanne o casupole
sparse nelle campagne della zona.
Il Re Carlo
Felice, tornato da pochi anni a Torino dopo l’esilio in Sardegna, decide
di fare un salto a Cagliari per finire di ritirare i mobili e l’argenteria
che i reali avevano lasciato per l’ansia di tornare nella loro antica e
piů fastosa dimora. Ma, prima dell’arrivo, una forte mareggiata costringe
i passeggeri della nave a sbarcare a Porto Giuncu e, in attesa di
proseguire, vengono ospitati nella casa Incani.
(La scena si svolge sulla scalinata della casa del Gen.le Incani. Un
gruppo di donne, scroccendu mindula, canta allegramente. Alcuni uomini
giocano a carte, altri alla morra…ecc…)

Mrexani hat
fattu votu
de fai unu conillu
ma candu hat biu su fillu
fudi mrexiani ettňttu.
Trallalleru lerallerallalleru
Trallalleru lairellarillella.
Arrescottu
arrescottu
arrescottu salěu
su soli chi dd’hat cottu
a su piccioccu miu
Trallalleru……
Piricoccu luxenti
beni de Biddanoa
po fai creppŕi sa genti
beni e sezzidě in coa
Trallalleru….
Su muncador’e Olanda
ddu spraxiu in sa cadira
si mi bolis, domanda
non passis tira tira
Trallalleru…
Popolana: __ Nŕ, ddu
scičis ita dd’ hat nŕu Brabaredda a su reixeddu?
Popolana: __ Calenc’unu sciallňriu de sigůru, o no?! Ca cussa…
Brabaredda: __ E ita dd’appŕi nau? Dd’happu saludŕu, a boxi manna,
cumčnt a is attrus, cun su muncadoreddu, battendi is manus de su prčxiu.
Fůmust tottus prexiŕus! Ca po nos est un onori a nci tenni su Rei in sa
biddixedda nostra, mancai sěat de passaggiu…
Alleni: __ Iiih, aicci pagu est s’onori, e su prexiu! Nudda m’čis
nau! Po issu e po sa mullčri, scedŕda. Tanti gei hant a essi torrčndi
cras…
Popolana: __ Ma, cussa fut sa mullčri?
Popolana: __ Ellus! Maria Cristina, aěcci ddi nant, o no?
Alleni: __ Eia. Maria Cristina delle due Sicilie!
Popolana: __ E poita duas de Sicilias? Non ‘de dd’abŕstat una?
Troppu cosa non hat a ‘olli? Cal’est s’attra Sicilia chi tenit?
Popolana: __ Hat a essi calenc’una srebidora chi ddi nant Cecilia…
Alleni : __ Est Sicilia, non Cecilia. E poi ita ndi scěu deu! Sa
meri hat nŕu ca ddi nant aicci, e a’n’ca est sa Reěna, mulleri de su Rei
Carlu Felici De Savoia, Rei de Sardigna e de Piemonti.
Veronica: __ Iiih, ‘ta cosa bella, labŕi!
Popolana: __ E poita hant a essi eněus? E ita cosa ddis est
accuntčssiu? Gei non ‘ci ddus antŕi bogŕus un’attra ‘otta de Turinu , is
Franzesus?
Veronica: __ Ca no; immoi funt sigurus, ca cussus si funt calmaus e
dd’hant cumprendiu ca deppint abarrai in su regnu insoru.
Popolana: __ Aah,…fia giai timendi…ma, e inzandus?
Alleni: __ Donna Maria Adelaidi, sa meri nosta, hat nau ca fiant
andendi a Casteddu a nd’accabbŕi de pigŕi sa mobilia e s’argenteria chi
nci tčnint ancora allogŕda de candu bivěant in su palazziu de
Stampaci…perň passendi in su strintu, su mari fut troppu leggiu e ndi funt
dčppius sbarcai in Portu Giuncu. Immoi non sciu cantu s’hant a stentŕi in
Crabonaxa…
Popolana: __ E tui prexiŕda!
Alleni: __ Castia, ti nau sa beridadi, immoi ca happu tentu custa
visiňni, custu bellu arregalu de sa vida, custa sittisfazioni, immoi mi
pozzu finze morri, ca seu troppu cuntenta, cumenti chi appa biu a Gesu
Cristu cun Maria Santissima e is Santus…
Popolana: __ E non frastěmis, tocca! Chi t’intendit su vicariu,
don Pedru, ti fait fai centusettantaquattru Pateravegroria, po penitenzia.
Alleni: __ E ita happu nŕu de mali?
Popolana: __ Ma ita depis paragonai a su Fillu de Deus cussu
caboniscu pintŕu!!
A’n’ca est su Rei…dd’eus a sciri pagu…A nos s’hant nŕu diaicci, ma bai e
cicca chi est berus !
Popolana: __ A patt’e agňa hat a essi calenc’unu cavalieri de su
Rei, ca mi pŕrit troppu stranu chi issu si stčntit sbarchendi a Crabonaxa…
Popolana: __ No, ma gei dčpit essi issu: fut a carrozza cun tottu
sa famiglia.Tanti gei funt dus pčgus! ‘Stězzia manna!
Popolana: __ Ammarolla, po dognunu nci funt ses srebidoris! Na ca
non si sciŕcquant mancu sa facci a solus,…Oiň…
Popolana: __ E a innui antŕi tirau?
Popolana: __ A domu de su Generali Incani! E a innui chi no?
Popolana: __ Chi non sčnzat su mari…custus si stentant puru… aicci
gei tenčus ita scrocciŕi…
Popolana: __ Dd’iant a fai sa strada bella po lompi a Campidanu…Ddu
bičis ita cŕpitat agňa? Chi non ses a pei, a cuaddu o a burriccu non si
podit andai a Casteddu, ca sa strada est troppu sdegollada e certas
carrozzas non pňdint passai, ca est perigulosu!
Popolano: __ E tanti tui gei ses a carrozza! Sa carrozz’e babbu
tuu!
Popolana: __ E ita nc’intrat? Mancu tui ti ses pesŕu a
carrozza…Perň su postali serbit a tottus, ca bivčus isolŕus de su restu de
su mundu…
Veronica: __ Tčnis arrexioni…deu seu giai un annu chenz’e arriccěri
mancu una cattulina de fillu miu sodrau: seu finze preoccupŕda po cussu
piccioccheddu: ita dd’hat a essi capitŕu ca non iscrět…?
Alleni: __ Poěta, ‘scit iscriri? E candu hat
imparŕu?
Veronica : __ Dd’hat a iscěr’ issu ! Chi est po cussu,
mancu deu ‘sciu liggi. Ma assumancu a mi fai ‘sciri calenc’una cosa; agňa
gei nci pčnsat su scrivanu , ziu Pilimeddu: issu mi liggit sa lěttera,
agňa deu ddi nau ita dčppit iscriri de risposta, cumprendis?
Scedŕu, est bravu. Agňa deu ddi ňngu dus ňus e
abarrŕus facci a pari.
Popolana : __ Eh ! Sčus in is manus de Deus…
Popolana : __ Ma cantus dies nci ponit su postali a lompi
de Casteddu ?
Popolana: __ ’Na die e ‘na mesu, ca ŕndat frimma frimma, che Peppi
imbriŕgu su sŕbudu, ca is cuŕddus dčpint buffŕi e si depint finze pasiŕi.
Arrafieli: __ Is Biddanočsus gei dd’agŕttant facili e semplici su
‘enni a bidda a ndi furŕi is provistas e su bestiamini…
Popolano: __ ’Stězia ddus spedrat!
Popolano: __ Ma su Rei dd’adŕi biu cument seus bivendi?
Battistinu: __ (avvicinandosi al gruppo) Eh, issu est preocupŕu po
issu fetti: a’n ca sčus bŕscius, lčggius, nieddus, bruttus,e pagu uněus…e
is femminas sadras a’n ca funt a mustazzus…
Arrafieli : __ Cussu est
berus!
Alleni : __ (risentita) Ma bai e pensa a is mustazzus de
sorri tua, tui !! Pozzu comprendi pagu uněus, ma chi siŕus leggius non dd’ollu
mancu intendi…Ita filla mia: bella che ‘na rosa!
Popolana: __ Chi non dda vantas tui…
Popolana: __ Issa e su burriccu na’ ca funt in duus…
Popolana: __ Hat a essi bellu issu, su rei, cun cussu nasu…e sa
mulleri? Pŕrit sa Motti Pillosa!
Popolana: __ Ma dd’eis bia? Tottu pintŕda! Cun cussa conca
arrullada parit chi siat Nostra Segnora de is Mallorčddus! E non si pňnit
mancu muncadori: dčpit essi una bella crabiollčdda…
Popolana: __ Ma candu mai! Ita ses narčndi? Sa Reina non si ndi
pňnit de muncadori, ca tčnit sa corona. Si nde dda ogat fetti po crňccai,
ca strňbat in su coscěnu.
Popolano: __ (avvicinandosi) A propositu: e innui hant a croccŕi
nottčsta?
Popolana: __ Ma, brullendi ses? Pitticca sa palla chi tčnit donna
Maria Adelaida…ma non creu chi siat a s’attŕria de s’ occasioni chi dd’est
‘eněa cust’otta…
Veronica: __ Eh, s’hant a iscěri accuntentai puru is ospitis, o
no?
Popolana: __ Ddu creu deu! Mellus de abarrŕi in su vaporettu cun
custu mari leggiu…a ndi cacciŕi is figŕus cun is intrŕgnas!
Alleni: __ Labŕi ca seis chistionendi de su Rei de Sardigna e de
Piemonti, Carlu Felici, e de sa Reina Maria Cristina delle due Sicilie…ciccŕi
de tenni unu pagu de arrespettu, po prexeri! E ita tiŕmini!
Popolana: __ Ma poita, issus non cacciŕnt?
Alleni: __ (scandalizzata) Ma candu mai!
Popolana: __ Niazziu, su piscadori, hat nau a’n ca fěant a salěas
longas e a cuscus po tottu su viaggiu.
Alleni: __ Mha, casi ca funt Reis est difficili a ddus pensai
caccendi, cun sa corona e is malloreddus in conca.
Battistinu: __ (avvicinandosi alle donne) Castia ca funt de pezza
che a nos, non ti crčttas! O forzis, tui puru ti crčis ca funt fillus de
su soli?
Alleni: __ Ma intendiddu, crabŕxiu! Ma gei non has a essi tui
cussu Giacubinu chi a’n ca est narendi tottus cussas cosas de…cument est
chi si nŕrat? Anarchia?
Battista: __ Ita nc’ěntrat Giacuminu? Deu seu narendi fetti ca
cussus funt de pezza che a mei…
Popolano: __ Che a tui? AH AH AH! Accabňnu mannu tuu!! AH AH AH !
E gei ti crčis pagu! Na ca ses de arrazza nobili tui puru! Don Battistinu,
de sa bassa a su bassinu!
Battistinu: __ Ascutta, o Can’e Cassa, de su bassinu a sa bassa!
…(pausa) Eh, is tempus non funt ancora prontus: s’ ignoranza de osattrus
est troppu po podi fai custus arrexionamentus! S’axina est ancora crua…
Popolano: __ S’axina? Su piricciolu chi ti ses buffau has a nai!
Zia Arega : __ Fillu! Fillu miu! Ti dd’
happu nau de stuŕi su buttilliňni ! Faiddu po cuss’anima santa de babbu
tuu! Issu non hat a essi cuntentu de ti biri imbriŕgu de prim’e prandi!
Andčus a domu, ca t’happu giai ghettŕu sa minestra a su prattu! Gei est po
cosa chi dd’happu mandau a studiai accant’e don Pedru, labŕi un’arrňri
labai de custu…
Battistinu: __ Mammai, non cumenzit fustetti puru! Lessami a nai
beni is chistiňnis, ca sa genti depit cumprendi!
Popolano: __ Lla ca happ’a essi ignoranti, ca non dd’happu pappau
de ostias a piccioccheddu, ma non seu scimpru!
Battistinu: __ E inzanŕndus, chi non ses scimpru, naramě una
cosa: lěggiu dd’has su ci happu scrittu in sa porta de su muntronŕxiu?
Popolano: __ Ma chi non scěu liggi, cumenti ti ddu deppu nŕi, ca
seu gnoranti?! Dd’has nŕu tui puru, o no?
Battistinu: __ Inzandus ti ddu nŕu deu su chi ddu est scrittu! Ddu
est scrittu: “Chi siast fill’e Papa, chi siast fill’e Rei, candu ěntras a
innoi ses cument’a mei!”…Cumprendis?
Popolano: __ Ma su Rei… non crču chi andit a su muntronŕxiu,…cumenti
fait a essi cumenti a tui?
Battistinu: __ Ah! Non andat? E a innui andat, candu andat?
Alleni: __ Donna Maria Adelaida hat nau ca is damas e is
srebidoris ddi cuncňdrant sa toeletta tottu indorŕda, cun frorixeddus
pintŕus e dus froccus arrůbius in su sprigu…ta bellu chi dčpit essi a si
sezzi ingunis!
Battistinu: __ Mancŕi sěant a bassin’e oru, sempri sa propriu cosa
eus a fai…o hat a essi dinŕi su chi fŕint issus? Aicci ddis ‘ongu a pappŕi
olliňni a prandi e a cenŕi puru!
Arrafieli: __ Ma ddu scis ca non ‘c’ia mai pensau? Custu est un
argumentu veramenti interessanti, de discutti a ingěriu de una mesa tunda
prena de professoris e de iscienziaus…
Popolana: __ Arrazz’e fragu bellu estis a pigŕi , na’.
Popolano: __ Naramě unu pagu, tui ca scis tottus custas cosas,
finze de su Rei: e po si strexi, e cumenti hant a fai?
Battistinu: __ Deu ddis ia
donŕi ‘na scantus follas de figumorisca…
Alleni: __ Ma baiděndi, figumorisca! Tui
ses Giacubinu! Sa cosa est bell’e cumprčndia ! E candu su Rei si
nd’hat ‘accattŕi, has a benni a biri cument ti nci hant a ghettŕi a
presoni, a tui e a tottus cussus chi dda pensant cument a tui, buccacciu,
lingua pudescia!
Veronica: __ Miserabili Cainu! Doppu tottu su beni chi s’hat fattu
su Rei, mischinu!
Battistinu: __ Scedŕu! Castia, mi nd’est callčndi finze su
mazzŕmini de cument mi ndi pŕrit mali!
Il corso della rivoluzione non si puň cambiare! Ita ti crčis? Su populu
ormai dd’hat cumprendiu, ca toccat a reagiri, a si ribellai! E tottus
cussus impoddinŕus in facci dd’hant a biri su chi fŕit su populu abraměu
de su famini!
Arrafieli: __ E de su sidi puru! (e bevono dal fiasco)
Zia Arega: __ Fillu, fillu miu, stuŕddu su buttillioni! Balla
balla, oi dd’accabŕus mali…
Popolana: __ Ma su populu, non seus nos ettottu ?
Popolana: __ Tui gei ses prandia, ca fůras in sa coxina de
sa meri !
Popolana: __ Ma cument ti perměttis ?
Popolana: __ Mi permittu poěta sču narčndi sa beridŕdi! Ca dogna
tanti ti biu cument ndi ‘essis tottu mumungiŕda de appŕlas de sa forrčdda!
Ddu scint tottus!
Popolana: __ Mi dd’hat nŕu sa meri a mi pappŕi is arrestixčddus,
chi tengu ancora famini! Ficchčtta! Gelosa ses!
Popolana: __ O mott’e famini! Ladrňna!
Popolana: __ Lla ca ti pigu a is pillus! Aicci mancu mamma tua ti
torrŕt a conosci…(minacciosa)
Popolana: __ A chini? Beni, provŕnci! Marrana!!
Battistinu: __ (separandole) Ddu bičis ca seis tottus schiavus de
custa genti ? E mancu si nd’accattŕis! (a tutti)…
Arresighendi is arrestus!… “SERVI DELLA GLEBA”!!!
Popolano: __ (al vicino) It’hat nau?
Popolano: __ A’n ca ddi sčrbit sa gleba…
Popolano: __ E donasědda !
Popolano: __ Ita ?
Popolano: __ Sa greba.
Popolano: __ Ma deu non ddu scěu it’est sa greba, no.
Popolano: __ E inzŕndus lassadd’a nŕi. Tanti si ndi scarčscit.
Battistinu: __ Immoi si cantu una canzoni:
“Procuramos de moderare barones de sa tirannia…
Alons enfants de la patrieeee…”
Veronica: __ O Battistinu, tuppadě, lla ca s’offendit su Rei…
Battistinu: __ Po mei si ndi pňdit finze segŕi sa parti offendia!
Zia Arega: __ Ahi, ta bregůngia leggia, fillu miu! Fillu miu, stuŕddu
su buttillioni!!!
Popolano: __ E poi , lla ca ses unu pagu in ritardu, cun custas
canzonis! De candu est spacciŕda sa rivoluzioni in Francia!
Popolano: __ Napulioni s’est finze mottu!
Battistinu: __ NO! Non mi ddu nčrast! E candu?
Arrafieli: __ Ma innůi est succčdiu?
Popolana: __ Non scěa nudda, aicci teng’arrori! Gei coittŕus a si ndi
sappěri!
Popolana: __ In su celu sěat…(si fa il segno della croce)
Donna Maria Adelaide: __ (entra in scena elegante e con l’ombrellino
e col ventaglio) Ma, ita est tottu custu burdellu? Non fŕit a si lassai
solus unu momentu! Sempri carraxčndi e cicciarrčndi…( annusando) E custu
fragu pudčsciu chi seu intendendi? Puzzi puzzi, labŕi su stňgumu…brr..
Battistinu: __ Est su Rei chi est andau a su muntronŕxiu e s’est
stentŕu troppu liggendi su chi ddu est scrittu in s’ecca.
D.M.Adelaide: __ Bai, ca ses tui! Proccaxiu
caddozzu ! Bessěnci, prima chi mi čngat a is manus calenc’unu
truncheddu! Bella figura mi feis fai cun Sua Maestadi, po una borta chi
nci bčnit a su logu nostru!
Popolana: __ Tčnit arrexioni sa meri!
D.M.Adelaide: __ E tui puru, dona attenzioni: cantu bňrtas ti ddu
depu nai de non mi zerriŕi “sa meri”?
Popolana: __ Sissi, sa meri. Ma cumenti dda deppu zerriŕi, inzŕndus?
D.M.Adelaide: __ ( maestosa) Bollu chi mi narčis “Donna Maria
Adelaide”, ca non est po debŕdas chi seu sa mulleri del Cavalier Don
Antonio Generale Incani, beněu a Crabonaxa in s’annu binti, po si pinigŕi
a pari e si donŕi unu pagu de sčttiu, ca sčis tottus streullŕus!
Battistinu: __ E gei dd’hat fatta sa callŕda a Trexenta!
D.M.Adelaide: __ E tanti gei mi pregontŕis chi mi sčrbit una man’e
aggiudu?!
Popolana: __ E cument s’est arrangiŕda, donna Maria?
D.M.Adelaide: __ Ohi, citteisě, labŕi! Ddis happu fattu preparŕi s’apposčntu
bonu, cun is lanzňrus de mammai, cussus de linu arricamau cun is
sprighěttas ; poi ddis happu postu sa manta bona, cussa cun sa randa a
pistňccus, e tottu su che ddis happu pozziu presentŕi. Ma po s’insoru
maestadi… figuraisě chi abŕstit! Po cumenti funt abituŕus ěssus…
Mah, de su restu chi s’arrŕngint! Ganixčdda de m’ammacchiŕi cun issus
tengu!
Popolana: __ Accantu non abŕstat, ingunis serra s’ecca!
Popolana: __ (porgendo la sedietta) Tňcchit, sezzasě, ca hat a essi
stanca puru…
D.M.Adelaide: __ (sedendosi) Deu de prus de su chi happu fattu non
fia… oioia….seu tottu affallottŕda!
Popolana: __ E su bassěnu, donna Maria?
D.M.Adelaide: __ E su bassěnu…calli bassěnu? (subito in piedi,
agitata) Cessu! Mi ndi fia scarescia de nci poni su bassěnu asutt’e su
lettu! Iiih, ta bregůngia lčggia, ita hant a nŕi!! Bai e apporriměddu, ca
ddi ongu una passadčdd’e acqua, prima de si nce ddu pottŕi, curri… ma
curri…
Popolana: __ Subitu, andu e torru subitu…
D.M.Adelaide: __ Mha, cosa de mi ndi scarčsci…candu funt fendimě
ammacchiŕi…
Nŕra! (alla popolana) Zerriamě a Barbarina, prima chi mi scarčsciat!
Narŕddi chi ‘engat ca dda depu chistionŕi, ca ollu sciri una cosa…
Popolana: __ Brabaredda! O Brabara! Curri ca ti ňllit sa meri!
Coětta! Ca donna Maria Adelaida est abettendudě…Benčndi ses?
Brabaredda: __( avvicinandosi) E gei seu ‘enčndi, ba!
D.M.Adelaide: __ Beni beni, Barbarina…
Brabaredda: __ E it’ est, sa meri? Cosa cumŕndat?
D.M.Adelaide: __ “Donna Maria Adelaide”!
Brabaredda: __ Sissi, donna Maria Adelaida, cumŕndit.
D.M.Adelaide: __ Spiegamě una cosa…
Brabaredda: __ Sissi, donna Maria Adelaida.
D.M.Adelaide: __ It’ a’n ca est chi dd’has nŕu tui a su Rei?
Brabaredda: __ Chini? Deu? E candu?
D.M.Adelaide: __ Nŕra!! Candu fut passendi cun sa carrozza in sa
piazza , fŕccias a domu Incani!
Brabaredda: __ Deu? Nudda! E poětidi est cettendumě? Happu fetti
saludŕu, cumenti a is attrus!
D.M.Adelaide: __ Non est berus! Nara sa
beridadi ! Cument has nau?
Brabaredda: __ Happu nau: “Saludi a su Rei nostru, e a sa Reina!”. (
alzando il tono) Ca mi dd’hant imparŕda s’aducazioni!.A mei! Non si
crčttat, nossi!
D.M.Adelaide: __ Sigura ses ca has nau diaěcci?
Brabaredda : __ Chi samazzči teněat aicci bona fortuna e salůdi!
D.M.Adelaide: __ Tui non ti preoccupis de sa fortuna e de sa saludi
mia; naramě sa giusta beridŕdi: e poi, sighi a nai, it’est chi has nŕu?
Brabaredda: __ E poi? Bastat. Ita depěa nai? Happu saludŕu e basta.
D.M.Adelaide: __ Non est berus!!! E
poi ??
Brabaredda: __ Bŕ, mi parit ca dd’is happu nau : “ Evviva su Rei ! E
sa Reina puru! Bonu viaggiu !”…
D.M.Adelaide: __ Ma, chi fěant lompčndi, poita tui ti ses posta a
ddis nai “Bonu viaggiu”?! ”Bonu viaggiu” si nŕrat a chini partit, non a
chini lompit!!
Mmmh… tui ses troghčra e trapassčra! Chi non nŕras sa giusta e
santa beridŕdi, ti pigu a is prčttas e ti fazzu ingiriottŕi a tipu frunza,
ti fazzu!……….E inzŕ?
Brabaredda: __ Deu mi pensŕu ca si ndi fěant andendi!
D.M.Adelaide: __ Ah! Tui ti pensast
chi si ndi fěant andendi? I est po cussu, inzandus, chi ddis has nau a nci
torrŕi?
Brabaredda: __ Noooo! Ddis happu nau: “ Bonu viaggiu, su Rei! Torrit
a beni a Crabonaxa, cun sa Reina e cun sa carrozza!”
D.M.Adelaide: __ Veramenti tui ddis has nau : “ Torriděnci, fustetti
e sa pobidda puru, cun carrozza e cun tottu…!”
Brabaredda: __ DEU!? A’n chi mi cŕllit unu lampu, chi mi cŕllit!
Lčbit ca est una brulla chi m’hant ogŕu is amigas mias, ma non est berus!
Ma candu mai m’ia a permitti?!
D.M.Adelaide: __ Tui non ses de cussas, annň?
Scedŕda ! Ti nci ingěriat sa facci a s’imbressi !
Brabaredda: __ Ma poita non mi crčit?
D.M.Adelaide: __ Poita non m’est scarčsciu su de occannu passau!
Tui, occannu passau, candu est eněa sorga mia a conosci sa pippia,
Teresinedda, a s’or’e sa partenza a’n ca dd’has nau: “Bonu viaggiu, prest’a
torrŕi, sezzasě beni po non si pidŕi!”…Occannu, a su Rei, a nci torrŕi!…Ma
cand’est chi dda ‘mpŕras tui s’educazioni, ah??
Agňa t’offendis candu ti nant ca ti ses pesŕda a sa mod’e is crabas, o de
is burriccus !
E sa bella est ca ses sempri in cresia, spibizzičndi s’arrosariu,
mazziendi babbunostus e corrinendi su Kirie!…arrazz’e anima limpia e
nozzenti chi tčnis!…Bai a striggiulai s’arreggiol’e coxina! E frigŕdda
finzas a su scurigatroxiu, po penitenza…
Brabaredda: __ Is casciŕlis a lenza nde ddi ňghint!
Tanti issa est de modus sobrafěnus, po mi nai a mei ca mi seu pesŕda a sa
mod’e is crabas! Sclerotica!…
D.M.Adelaide: __ Ita ses narendi?
Brabaredda: __ Nudda
D.M.Adelaide: __ Bai ca tui, Brabaredda Setti Carrčras!!…
Brabaredda: __ ( si allontana cantando)
Procurŕmos de
moderare
barones de sa tirannia
Ca Battista tenit arrexioni
De olli fai sa revoluzioni
E mancai n’ci accabbi in presoni
Deu su muttettu dd’ollu cantai
Ca mi ollu ribellai
De custa situazioni
Ca non fait mancu a brullai
Ca nc’est subitu cunvesioni
Trallalleru leru lalleru…
D.M.Adelaide: __ Ma castiŕi ‘na beffa leggia de custa mantenicca!
Agoa in Campidanu nant ca in Crabonaxa est prenu de Giacubinus… e
ammarňlla! Intendčndi certus Crabonaxŕius chistiončndi
diaěcci! Mancu po su Rei tčnint arrespettu!
Ba bŕ, e moru pězziat!
E bosŕttrus, a ita puntu sčis cun sa měndula? Moveisě, ca nc’est de fai is
amarčttus e su gattňi! Assumŕncu cussu dd’čus a donŕi a su Reixeddu nostru!
Popolana: __ Donna Maria Adelaida! Ma est bčrus ca su Rei cun sa
Reina si ponint in conca sa parrucca arrullada cument is mallorčddus poita
ca funt spinniŕus?
D.M.Adelaide: __ E ita n’di scěu de custus particolaris, deu? Ma ses
pidŕnciula, mi!? Nd’has a bolli sciri de cosas? Ses pčus de Barbarina
Setti Carrčras, ca est sempri arriňlu, de una carrčra a s’attra, ca non
pňdit accůdi a tottu’s pědus chi nŕrat e chi intčndit. Chissŕi cantus
cosas hat a tenni de fai in domu sua…
E tui puru, pensa a su chi ses fčndi, ca ti pěstas is dědus! Sa lingua t’iast
a pistŕi!
Alleni: __ Non s’inchičttit, sa meri, lessidědda a pedri ai cussa,
ca gei ddu scit ca est una grandu troddiňna!
Popolana: __ Balla ca tůi!
Popolana: __ Ma custu merě, ita n’c’est calenc’una festa cun baddus
po su Rei?
D.M.Adelaide: __ Baddus eia, ma baddus de sa corti de su Rei, cosa
moderna continentali, de genti nobili…
Popolana: __ Ahh, non su Ballu Tundu?
D.M.Adelaide: __ Bai bessěnci, tocca! Ita ollis chi nde dd’impottět a
su Rei de su Ballu Tundu? Issus baddant su Minuettu, sa Quadriglia…Deu ddu
sciu, ca happu viaggiŕu…
Popolana: __ Sa Quadriglia? Su Minueddu? Ma gei non hat a essi cosa
peccaminosa? Ita chi ddu scit Don Pedru?! Aicci s’abrčbat a tottus, cun su
prapalissu, su turěbulu e su latinu latinorum!
Veronica: __ Podčis finze comprendi: issu est tottu pigŕu preparendi
sa Novčna po Paschixedda, e nos chistiončndi de baddŕi baddus
continentalis de genti baddarinca…e de sigůru macchillňtta…
D.M.Adelaide: __ Si dd’happu giai pregontau e ita ndi pensŕt. Hat nŕu
ca si podit fai s’unu e s’attru. S’importanti est chi non manchčus a sa
Missa cantŕda de mesunotti, ca est a mesunotti chi nascit su Bambinu Gesus.
Po is ballus c’est tempus s’incrŕs, mancai a meigŕma.Popolana: __
Ita hat nau, ca čnit issu puru, Don Pedru, a baddai?
Alleni: __ Bai, ca non est cosa po predis!
Veronica: __ E ita mancŕi ddu běant!
Popolana: __ Eh! Arrazz’e cosa! Est ca non hat a essi bonu a baddŕi…sa…
ita a’ n ca si nŕrat?
Veronica: __ Sa Quadriglia e su Minueddu.
Popolana: __ E cument s’hat a baddŕi?
Veronica: __ Sa meri ddu scit, ca issa hat viaggiau.
Popolana : __ Berus est, Donna Adelaida?
D.M.Adelaide: __ Ellus nou!! Avoglia !!
Důncas: si fŕit s’inchinu, poi s’ingěriat diaicci, cun su ventagliu
obertu in sa manu, affentallendi cument chi nci sěat basca meda, unu pagu
sfizioseddu…
Popolana: __ Ita est?
D.M.Adelaide: __ Non m’interrůmpas candu seu
chistionendi! Poi si fait un attru inchinu…
Battistinu: __ Attenzioni a non s’incruŕi troppu , lčbit !
D.M.Adelaide: __ Ih, ammarolla toccat a s’incruŕi, chi ollčus baddai
su minueddu! E cument iat a essi chen’e s’incruŕi?
Popolana: __ Poita non provas tui puru, o Battista?
Arrafieli: __ Tocca! Stůa su buttillioni de su binu, ca ddu baddŕus
impari custu ballitteddu!
Battistinu: __ Bai ca deu non m’incrůu, ne a su Rei e ne a su Papa!
Incruadě tui, ca ses “servo della gleba”!
D.M.Adelaide: __ Chin’est su chi hat chistionau? Tui
ses, Battista ! E ita spantu, su Giacubinu ! E tui, Arraffielliccu!?
Mi meravigliu de tui! Una persona cosě educata e servizievole, chi ti
pňngas a frequentŕi certa genti, certus Giacubinus!…
Battistinu: __ E ita dd’hant toccŕu, pisc’e caděnu, ca est cicchčndi
is Giacubinus?
Arrafieli: __ Ascůttit: non est chistiňni di essi Giacubinus o
Battistinus o Alliccheddus. Est ca custus si funt pighendi troppu
cunfiŕnzia! Pinigant e non donant! E nos traghendi su baldacchinu a
brazzus, in s’azziŕda, ca non fiat a passai cun sa carrozza…
Battistinu: __ E candu poi su Generali Incani dd’hat nau ca sa bidda
teněat abbisongiu di essi cunsiderada, su Rei hat fattu origa de mercanti!
E s’est ghettŕu a brenti un’attru prattu de culixiňnis!
Chi pensŕt a sistemai beni is cosas de sa bidda nostra e de tottu sa
Sardigna, prus appestus! Attru che sazzadůras e inchinus, est !
Popolano: __ O Battista, castia ca nos seus in Crabonaxa, in d’una
punta accant’e Africa. A nos non si pčnsat nisciůnus!
Arrafieli: __ Ma gei nci pčnsant in Cab’e Susu a mi ddis sanziŕi is
cňstas a calenc’unu!
Battistinu: __ Ehinň!
Arrafieli: __ In Lugudoru a’ n ca funt fendi un’attra grandu
rivoluzioni contras is barones, “is tirannos minores”, nant issus.
Battistinu: __ Ca non ‘ollint prazziri sa terra cun is attrus sadrus
chi dd’ollint traballai!
Arrafieli: __ ‘Ollint essi fetti issus, is
barones, is meris!
Battistinu: __ E tottus is attrus is
srebidoris!
Arrafieli: __ “Servi della gleba” si nant.
Popolano: __ Ah! Immoi happu cumprendiu ita est sa
greba: est sa pobidda de su Baroni de Thiesi!
Arrafieli : __ Ca no, scimprottu! Sa gleba est sa terra chi arŕus; e
is servus de sa gleba funt is messaieddus chen’e paga, sfruttŕus de cussa
parigh’e meris chi funt is baronis.
Battistinu: __ Cussus canis pagant cand’ollint e cumenti ollint! E
prima de ti ‘onai un arrogu de terra po ti dd’arŕi tui, dd’abruxiant, ca
ti ollint sempri sottomittiu!
Popolano: __ A’n chi ddus prŕngiat sa giustizia chi ddus prŕngiat!
Miserabilis! Unu puntňri a brenti de non si ndi podi prus pesai, assumancu
po unu mesi!
Arrafieli: __ E, ca narat, est po cussu chi in Logudoru dogna tanti
nd’appěccant calenc’unu cun is peis in su puntu prus attu de calenc’una
matta de carruba…
Battistinu: __ Mancai ndi spčdrant tottu sa geněa!
Popolano: __ Ma , e su Rei, poita non di cčttat calenc’unu?
Battistinu: __ Chini? Carlu Felici? Ma ddu scis tui cal’est s’alloměngiu
chi dd’hant postu? Ddu scičis?
“CARLO FEROCE”!
Popolano: __ Aicci!?
Popolano: __ Uh, beniměndi!
Popolano: __ Dčppit essi bonixeddu po dd’essi allomingiŕu diaěcci!
Annicca: __ Ascuttŕi! Non pongŕis a menti tottu su chi nant!
Gei ddu scičis ca sa genti a bňttas nd’imbčntat prus de su
tanti puru.
Battistinu : __ Zia Annicca, mčllus chi fustetti si cěttat, poita
chi est abituŕda fustetti a ndi nŕi prus de su tanti, non po cussu dčpint
essi tottus cument a fustetti, o mi sballiu?
Arrafieli: __ A bňrtas sa genti ndi nŕrat in prus, e a bňrtas in prus
pagu…
Battistinu: __ Po su chi scěu deu, cust’orta s’allomingiu ddi dčxit
tottu interu. Prima di essi Rei, Carlu Felici est stčttiu Guvernadori e
Vicerč de sa Sardigna. Ma gei a’n ca fěat a ddi poni salěa in su nasu!
‘Stizia dimňniu!
Popolana: __ Eppuru, parit chi non pědit e non frŕghit…Hat a essi
ca s’est imbecciŕu…
Arrafieli: __ E, perň, sa sghigna est cussa! Fidaisě meda, ca ddu
bičis sůbitu sůbitu chi frŕgat o no!
Battistinu: __ Frŕgat, frŕgat…e de frŕgu
pudčsciu puru…
Arrafieli: __ Issu lŕssat a fai poita funt de accordiu!
Difčndit is baronis , ca funt de sa propriu pasta.
Battistinu: __ Est poita ca ddi tňrrat a contu diaěcci.
Arrafieli: __ Su Rei pčnsat fetti a si sazzŕi; e nos trumentčndi…
Battistinu: __ Cani zŕullat e proccu pŕxit…
Arrafieli: __ Ma po cussu, dogna tanti, sa ghigliottina,….ZAK!! (fa
il cenno)
D.M.Adelade: __ Ancora non si cittčis? Labŕi ca immoi s’happu
arrňxiu beni beni beni! Immoi zerriu a su Generali, aicci mi dd’accabŕis
de una bona orta!
( verso l’ingresso di casa) Antonio! Antonio!!…..Antoooni! O Antoni,
accidenti a is orěgas! Unu gučttu ti nc’ia a ghettai, po ti ddas a stuppai!
(da dentro la casa)
Gen. Incani: __ Presente! Oh, seu ‘enčndi…( uscendo da casa) mi
pŕrit ca funt zerriendumě…
D.M.Adelaide: __ Ascutta, ma ses sůdru diadčrus! Tres ňras
zerriendudě, e tui nudda… assumancu ěast arrespundi!
Gen. Incani : __ Inzandus fust tui corrinčndi? E ita spantu! It’est
su chi ollis? Gei non mi nd’asŕi fattu pesŕi po tontčsas?
D.M.Adelaide: __ Sempri dilicŕu ses tui cun mei, annň! De candu sčus
bivendi in custu logu spčdriu, non conoscis prus mancu is modas bellas e
s’educazioni!
Gen. Incani: __ Ca happ’ arroxiu a tui e a is modas bellas!
Cun is modas bellas non si běncint is gherras,
arregodaděndi! Candu teněa sex’annus, in su ’93
, in mes’e sa battalla de su Mraxin’Arrubiu , attrus che “modas bellas”!
D.M.Adelaide: __ Immoi ita nc’ěntrat?! Gei est una die custu contu!
Gen. Incani: __ Ei ei! Scaresceisěndi de is cosa passŕdas, ca agňa
bičis cument si ndi tňrrant a pizzus!
Chi dimentica il passato č destinato a ripeterlo!
D.M.Adelaide: __ Ascutta a mei, immoi, ca sa chistioni est un’attra…
Gen. Incani: __ E ascuttčus…
D.M.Adelaide: __ Lla ca innoi nci hat genti chi est fendi barrosěa
manna contra de su guvernu, e nos nci tenčus su Rei cun su seguitu suu ,
in domu nostra!
Gen. Incani: __ Peus po tui ca dd’has fattu intrai! Dd’ěast nau ca
non ci tenčmust logu , e partenza! No! Issa, pibirůda, nci hat bogŕu
a mei de s’apposčnt’e croccŕi! Ca seu crocchčndi in coxěna! In pizz’e ‘nu
tauloni!
Poita non ci has postu a issu in coxěna? Ah?
D.M.Adelaide: __ Arrazz’e omini arrevčxiu chi ses!! Immoi crňccat in
coxina, su Rei!
Gen. Incani: __ Ih, e deu inzŕndus?
D.M.Adelaide: __ Cittudě, cittu! Cittu, ca mi ses cunfundčndi de
prus!
Mi ndi fia scarescčndi finze de ddi poni s’orinŕli asutt’e su lettu! Nosta
Signora mia, labŕi , cun tottu custu trčullu!
Gen. Incani: __ E ŕndat a su muntronŕxiu! O chi no, appalas de ‘na
matt’e modditzi!
D.M.Adelaide: __ Antoni!! Ma ita ses narendi!! Ma labŕi a cust’omini
sciolobrěu! Deu meu, Deu meu! Nat ca est
tocchendisě a cilěvru ! Oiomoměa! In coxina! Su Reixeddu
nostu!
Battistinu: __ E bravu su Generali Incani ! Inzŕndus fustetti puru
est Giacubinu! Cument a mei?
Gen. Incani: __ Tui cittěu! Ca non cumprendis un arrŕbiu! Bŕstat chi
nci sěat de movi bůngius, e ses a postu. Po tui tottu ŕndat beni!
Battistinu: __ Ca nou, su Generali! Est po fai sa rivoluzioni…
Gen. Incani: __ Gei ddu sciu deu ita ollis fai, tui! Ma dona
attenzioni! Ca sa vera rivoluzioni non est a ndi segŕi su zugu a su Rei e
a is nobilis! Est a cambiai sa conca a sa genti! A imparŕi a pensai e a
sciri rifletti beni tottus, arricus e non arrěccus.
Battistinu: __ E cument benit a essi? Patti ca in Francia gei si funt
stentŕus arrexiončndi e riflettčndi! Ch’in cŕppas, una passŕd’e
ghigliottina e via! Aicci si fŕit, maettňttu maettňttu!
Gen. Incani: __ Ca ses molenti! Eccu poita chistiňnas diaěcci !
Battistinu: __ Ih, ma deu non dda cumprendu a fustčtti. Non est unu
Giacubinu, inzŕndus; fustčtti est pighendimě in giru !
Gen. Incani: __ Ganixedd’e giogŕi cun tui tčngu! Oh, giovinotto,
non tčnis attra cos’e fai che abarrŕi innoi a mi scimingiŕi is xrobčddus?
Uff… Ascuttŕi! Ma ascuttaimě beni: In Francia hant fattu sa rivoluzioni
poěta ca su populu teněat famini; e invčcias su Rei cun sa famiglia sua
fěant troppu sazzŕus, anzi, ndi fulliŕnt puru…e sa genti pappendusě is
pčis de su famini. Ma innňi!? Aiň, non brullčus!
Arrafieli: __ Eh, tčnit arrexiňni su Generali: ingůnis famini, ma
innňi no! Innoi scetti pagu pagu sgrěngiu! Cument si nŕrat in franzesu?
Sgringe…
Battistinu: __ Aiň, ma it’est narčndi , o su Generali! Eh?
Gen. Incani: __ ( alzando la voce) E chi tenčis sgrěngiu, poěta non
andŕis a traballŕi? Ca gei nci nd’hat de cos’e pappŕi, ma po chini
trabŕllat, non po chini est tottu sa die gioghčndi a sa murra!! Ba! Ma ddu
scičis ca sa rivoluzioni est una cosa seria, non est a sparai is gučttus?
Ita si crečis, bendendi nuxedda? Sa vera rivoluzioni, sa chi důrat, s’intčndit,
si fait cunvincendi su Rei po ascuttŕi is stamčntus sadrus, non seghčndi
zugus! Anzi, prus zugus sčgas, prus sadrus arrčstant e impěccant, po
venga! Sčus cumprendčndi?
(restano tutti disorientati)
Tutti: __ Is stamčntus??!!
Gen. Incani: __ Ddu bis ca ses ignoranti e tostŕu che una pedra? Oiň!
Ma chini mi dd’hat a poni a fai …?! Spiegasěddu tui, Tommasěccu. Fai su
prexeri!
Tommasiccu: __ Is stamčntus, gli stamenti, funt is rappresentantis
de tottus is categorias is prus importantis de sa Sardegna: is dottoris,
is abogaus, is professoris, is prčdis, is cavalieris…
Battistinu : __ Is sabattčris…
Tommasiccu : __ E immoi, ita nc’ ěntrant is
sabattčris?
Battistinu : __ Poita, non est una categoria ?
Tommasiccu: __ Gei est una categoria, si. Ma non est importanti.
Battistinu: __ Cumenti, non est importanti?
Tommasiccu: __ Poita non est importanti! Eh! Andŕus! Dai, aiň, eh?!
Arrafieli: __ Tsč! Castět, una cosa ddi nŕu: deu, po mei, gei sciu
andai mancŕi scruzzu. Ma chi ammancant is sabattčris, non sciu fustetti…Attru
ca non est una categoria importanti!
Battistinu: __ De su restu, chi dda pčnsat aicci, inzandus, sa
rivoluzioni fezzassědda fai de is istamčntus! Ca deu gei mi dda fazzu po
contu miu! Mancai siŕus scetti deu cun Arraffiellěccu! ( rivolto ad
Arraffielliccu) Bčrus est?
Arrafieli: __ Ci pňdis contŕi, o frŕ! Sču giŕi accuzzendumě sa
cŕvuna!
Gen. Incani: __ Ma castiŕi una beffa leggia de i custus! Gei est
propriu bčrus ca su burriccu non conňscit su zaffaranu! … Eh… sa cultura
non s’improvvisat! Narasěddu tui puru, Tammasu….
Tommasiccu: __ Sa cultura non s’improvvěsat!
Gen. Incani: __ Non cussu; spiegŕddi poitta! Spiegasěddu!
Tommasiccu: __ Sa categoria tua est importanti, si, po nos, ma non
po chistionai cun su Rei de is cosas de sa Sardigna!
E ita mancŕi andis a su Palazziu Regiu de Turino po presentai is
richiestas de is sadrus? Mancŕi cun su buttilliňni attira! E ita dd’is
nŕras? Ca ollis andai in parlamentu po rappresentai is sabattčris sadrus?
Battistinu: __ E poita, schifu ti fŕint? It’est, su Rei non si ndi
pňnit de crapittas? E tui, scruzzu ses? Narŕddu, aiň!
Gen. Incani: __ Sega sa chistioni, ca mi ses alluviončndi! Pňni in
menti a mei, ca ndi cumprčndu prus de tui, ca…
Battistinu: __ Eh! Osŕttrus! Non
sciu, non sciu! Cun sa scusa ca cumprendčis prus de mei e de nos,…fčis e
scullŕis in sa peddi nostra…
Arrafieli: __ Attrus nd’eus běu!
Battistinu: __ E attrus nd’eus a biri!
Popolano: __ Chi Deus bňlit…
( pausa sconsolata)
Gen.
Incani: __ Ascuttŕi tottus: Lassčus chi siant is personas giustas a
rappresentai sa Sardigna e tottus is sadrus! Ca agňa nci hat a essi tempus
e modus po ascuttai a tui puru, o Battista, e tottus is sabattčris!
Popolano: __ O su Generali, e chini hat a essi sa persona giusta?
Battista: __ ( rivolto ai vicini, cercando di non farsi sentire dal
Generale) Ma non dd’has cumprčndiu ca est pončndi una crapitta po si
candidŕi issu?
Popolano: __ E non hat a essi mancu una cosa isballiŕda…
Popolano: __ A, castia, deu de politica no mi ndi intendu… non ndi
cumprendu nudda!
Battistinu: __ Mmh! Ma gei ndi cumprendit issu, ai! Non t’has a crei
ca est interessendusě de Crabonaxa po debŕdas?! Pitticcu su mrexani ‘ecciu...tanti
gei ndi ‘essit de is costas suas tottu su chi nc’est innoi!
Arrafielliccu: __ Bai e domandaddu a is Desulesus! Ca ti ddu contant
issus e it’arrazz’e pegu est Antoni Incani!
(il Generale Incani al centro della scena inizia un
discorso alla popolazione)
Gen. Incani: __ Nos,
po immňi, tenčus attra cosa de scrocciollŕi! Po immoi depčus scetti
approfittŕi de s’occasioni de tenni su Rei in Crabonaxa po ddi chistionŕi
de sa situazioni de poborčsa de sa biddixedda nostra…
Popolano: __ Sissi, su Generali, nerissěddu a su Rei ca non tenčus
nudda…
Popolano: __ Ca tenčus scetti bona volontadi!
Popolano: __ E gan’e traballai!
Popolano: __ E de imparŕi aěnas nňas…
Popolana: __ E pippěus de allevai!
Popolana: __ E genti beccia de attčndi…
Popolano: __ E piricciňlu de buffai…
Popolano: __ Bai ca tui, nas’e cerčxia!
Popolano: __ Cittěus! Cittěus tottus! Intendčus su chi nŕrat su
Generali!
Gen. Incani: __ (sedendosi) …immoi…mi ollu… pasiŕi…unu… pagu… ca m’eis
fattu …sa conca…a pabassěna. Candu si ndi pčsat su Rei, ca immňi est
fendusě su meigŕma, bičis cumenti si ddu nŕu abčrus, e cun is dentis puru,
si ddu nŕu! E ddi nŕu puru ca est ora chi Crabonaxa divčntit una vera
bidda, cun tottu sa dignidadi chi ddi spčttat!
(sale su un palchetto)
Deu si promittu, anzi, ddu
fazzu promitti a su Rei: su vicariu fissu, e non scčtti důas ‘ottas a su
mesi! Chi sěat prontu po candu mňrit calenc’unu!…
Battistinu: __ Lampu! Cussu est necessariu abčrus…E ita chi sčrbit a
issu?
Gen. Incani: __ Poi: sa caserma! Po tenni is guardias fissas de
serviziu in Crabonaxa!
Arrafieli: __ ‘Ta lŕstima! E ita chi non di běu puru…
Gen. Incani: __ S’iscola, po is pippěus, cun sa maěsta: e, po is
mannus analfabeticus, unu maěstu mascu…
Arrafieli: __ Calenc’unu mandrňni chi non tčnit gan’e traballŕi…
Popolani: __ Nŕra! Ma ti tůppas, ca ‘ollu intčndi su cumiziu!
Gen. Incani: __ Su municipiu cun su sindigu e is consilleris
comunalis…
Battistinu: __ Ah!! Balla!! Ingůnis si dda giogŕus a leppa!
Gen. Incani: __ Su dettori…
Arrafieli: __ Po issu…
Gen. Incani: __ S’ufficial’e posta…
Arrafieli: __ Po is littras de su spos’e Angiuledda…
Gen. Incani: __ Su potecŕriu…
Arrafieli: __ Cussu serbit po sa mulleri…
Gen. Incani: __ Assumŕncu una bottega…
Popolana: __ E s’interramottus?
Popolana: __ E non c’est Francischinu?
Popolano: __ E tuppaisě, ca non s’intčndit nudda!
Gen. Incani: __ ( con enfasi) E a pagu a pagu sa biddixčdda nostra
hat a diventŕi una perla de bellesa, chi hat a isplendi in tottu su
Mediterraneu!
Popolano: __ Innui?
Tommasiccu: __ In su mari ...
Popolano: __ Ah, ehič. Gei ŕndat beni. Assumŕncu podčus totanai tottu
sa notti, e ghettŕi finze calenc’unu bottuleddu.
Popolano: __ Lingua tua santa!
Gen. Incani: __ E immoi besseiměnci de mes’is peis!
Gei si cňnvucu deu degŕt happu chistionŕu cun su Rei. Baxči e
attendči a sa cos’e fai…(allontanandosi)…Uff. Malaětta s’ora chi m’est
beněu a conca…
( la gente si disperde)
SCENA DELLO SCRIVANO
( Entra in scena lo
scrivano, col tavolino e la sedietta. Nella borsa un calamaio, la carta e
un pennino. Si sente il bando)
Banditore: __ (suona
la trombetta) E si čttat custu bandu! Po avvisŕi tottu sa populazioni!
Ca est lňmpiu su scrivanu! Est beněu de Quartu! Po
si liggi is littras! E po arrespundi! Ca bčnit dogna mesi!
Ca s’accuntčntat finze de dus ňus ! Ca gei ddu scit ca non tenčus
attru! A’n chi mai dd’abŕstit! Assumŕncu scit tottus is pidus! Peus po
bosattrus! E si čttat custu baaaandu! A chini tčnit
littras de iscrěěěri! Ca issu gei a’n ca ddas pňrtat direttamenti a
Casteeeeddu! Cun su postŕŕŕli! E si čttat custu baaandu!…
Scrivano( Ziu Pilimeddu): __ A chini ňllit a ddi liggi littras, a
chini ňllit a dd’iscrěri littras! Bčngat a innňi, ca nc’est su scrivanu!
rivolto ad un bambino che curiosa tra le sue cose) Lŕssa stai su tintčri,
picciocchčddu, ca nce dd’has sciorroccŕu finze s’attra ‘otta! La ca ti
‘ongu ‘na callŕd’e pči! Bai accant’e mamma tua, curri! E faiděndi sonŕi su
nasu, ca ses pren’e muccu bidri!…Littras!…
Angiuledda: __ ( entrando in scena) O ziu Pilimeddu! Cŕstit, tengu
propriu abbisongiu de fustetti.
Scrivano: __ Naramě tottu, Angiuledda. E cumenti stais cust’otta?
Angiuledda: __ Beni, beni. Grazias a Deus. E fustetti? Gei ddu biu
biŕzzu…
Scrivano: __ Eh! Non mi pozzu lamentŕi. Ddu bis, imbeccendi. Balla,
cust’otta fěa de diňra chenz’i ’enni a Crabonaxa! De tempus in
temporŕdas! Mah… Naramě tottu.
Angiuledda: __ Sissi, perň fustetti mi dčpit impromitti de non
‘scoviŕi a nisciůnus, specialmenti a babbai e a mammai…
Scrivano: __ Abarra tranquilla ca non scňviu. Assumancu finzas a
candu non attňbiu genti…
Angiuledda: __ Ah! Inzandus mi ndi andu, lčbit mi!
Scrivano: __ Ca seu brullčndi! Gei coěttas! Prus appčstus: pottŕus
mi ddus has is oixčddus de anŕdi?
Angiuledda: __ Gei nci happu pensŕu. Ddu bit su
canisteddu? Perň prima scričus sa littra. Ca mi pŕrit ca fustči est
unu pagu mrexiani ‘ecciu, e fait che i cussu de sa musica pagŕda, ca fait
malu sonu…
Scrivano: __ Ma, Angiuledda! Non m’offčndas, po prexeri! Arrazz’e
fiducia mi tčnis!?
Angiuledda: __ Sa fiducia gei dda tengu, mancai a pagu a pagu.
Tňcchit! Scrěat sa littra ca est fendusě tradu. Duncas…
Scrivano : __ Duncas, naramě tottu…
Angiuledda: __ Duncas,… scrěat !
Scrivano: __ E chi non mi nŕras e ita deppu ‘scrěri ?!
Angiuledda: __ Ma, est fustetti su scrivanu o seu deu? Chi ‘scěa
‘scrěri gei non abettŕu a fustetti! A ddi fai ‘sciri is trňddius!
Scrivano: __ Nŕra, o picciocchedda spassiosčdda! Ma ita sčus fendi,
su giogh’e su tadazzčddu? La ca non tengu tempus de giogŕi, has cumprendiu?
Ita ‘ollis chi ndi scěppia deu de su chi dčppis fai ‘sciri in custa littra?
Chi non ‘sciu mancu po chin’est, ca non m’has nŕu ancora a chini dda depu
indirizzai…
Angiuledda: __ Ellus!! Abettit ca immoi si
ddu scňviu subitu subitu! Custu est unu segretu ! Dd’ěat a praxi, a
fustčtti, annň ?
Scrivano: __ Ma, e de mimmi, inzandus, ita stoccŕda ‘ollis?
Angiuledda: __ Ollu chi ‘scrěat una littra a su piccioccu miu, po
ddi dimandŕi a innui bravura nc’est accabbŕu e poita dimoniu non est
ancora torrŕu!
Scrivano: __ Oh! Custu est giai un indiziu.
Angiuledda: __ Indiziu?
Scrivano: __ Eia! Lass’a fai a mei.( si accinge a scrivere )
“Gentilissimo ed eminentissimo…”…Su nomini…?
Angiuledda: __ Angiulina Furcas, di Rolandu Pizzicorru e di Pinna
Aurora…
Scrivano: __ Oh, sa santa passičnzia ! Ita ddi nant a su sposu tuu,
non a tui! A issu!
Angiuledda: __ Ma, necessariu est a ddu scoviŕi su nomini?
Scrivano: __ Chi non scričus su nomini, cumenti ollis chi sa littra
arrěbit a issu? Chen’e nomini pňdit essi chi arrěbit a chi si sěat! Po
cussu e po cussu da fčus nai a su bandidori e poi calenc’unu dd’hat a
comprendi po chini est, o no!?
Angiuledda: __ Bň! Deu non cumprendu sa necessidadi de tottu custu
avallňttu! Est fendědda aicci longa fustetti! Datu ca insěstit…(dice il
nome sottovoce) …Scrěat: Giuliettu…
Scrivano: __ Ah?
Angiuledda: __ Giuliettu…
Scrivano: __ Filla mia, zčrria, ca non t’intendu!
Angiuledda: __ GIULIETTU!! Unu gučttu, in is orěgas, ollěat fustetti!
Tňcchit, assumancu intčndit finze cussa pidanciula de Brabarina Setti
Carrčras…
Scrivano: __ “… Giuliettu, mio fidanzato lontano.Io sono
aspettandoti da molto, che tu mi hai detto ciao…
Angiuledda: __ Macchč! Hat nau: “ Abarra tranquilla ca torru subitu.
Andu fetti a mi comporai is zigŕrrus…” non hat mancu saludau!
Scrivano: __ ”…che vado a comprare i zigŕrri e torno subito per
sposarti, che mi faccio due soldi, ma invece te ne sei partito col mio
cuore vuoto e le tasche piene e Bernardo mi hai visto scova de forru…”…
cument si nŕrat in italianu…? “… Scopa di forno…Io sono bella e che
arrňscia di ti aspettare. Solo ancora che un mese e poi ti mando che non
lo dico per educazione come sono stata imparata. Magari poveretta…”…
Abetta, ca s’est spuntŕu su pinninu…”…mancari poveretta…”… E poi?
Angiuledda: __ E poi mancai ŕndit in sa furca…
Scrivano: __ “Cordiali saluti e reverenze commosse,… tua….”
Angiuledda: __ Chini?!
Scrivano: __ ”Tua Angiuledda”
Angiuledda: __ Ihhh! Bruvůra! Gei si nd’iat arrěri!
Scrivano: __ Attra cosa ddi depis iscrěri?
Angiuledda: __ Pensu chi dd’abŕstit! Anzi, acciůngiassěddu, ca deu
non mi sciu spiegai beni, ca nde ddi segu su zugu chi tňrrat e non mi
ollit prus coiŕi! Bruttu farabuttu!…( singhiozza commossa) …e ca ddu
scňviu a babbu…
Scrivano: __ Mh! Aicci su zugu nde ddu sčgat prima a tui, babbu tuu!
Angiuledda: __ Fustetti fezzassě su fattu suu, fezzassě!
Scrivano: __ E arrangiaisě! Tui, babbu tuu e Giuliettu! Tocca,
donamě is oixčddus de anŕdi, ca mi ndi andu, ca est tradu. Accidenti a is
chistiňnis…E tui puru , bai accantu fust andčndi!
Angiuledda: __ Fia andendi a cresia…( si asciuga le lacrime e si
soffia rumorosamente il naso)
Scrivano: __ (prendendo le uova dal cestino) Tň, bai a cresia, filla
mia, bai.
Angiuledda: __ Ca ddu est sa novena…
Scrivano : __ Ah. E bai a sa novena,
bai, filla mia.
Angiuledda: __ Adiosu…
Scrivano: __ Bai cun Deus, Angiuledda, bai. E prega po mei puru…
Angiuledda: __ (altezzosa) Poita, fustetti it’est cancarŕu de ddu
andai a cresia a pregai po contu suu, ca strňbat a is attrus? Ndi tengu
giai troppus po contu miu de pregadorěas de fai, mancŕi non mi nd’acciůngiat…
Scrivano: __ …Mallŕppad’e lingua! Sa bella est ca est andendi a
cresia! Oioia, sa gioventud’e ňi…
( esce di scena lentamente)
Sa festa po su Rei, prima de sa partenza.
(dalla casa Incani escono i Reali accompagnati da Donna Maria Adelaide)
D.M.Adelaide:
__ Venga, venga, Maestŕ! Abbiamo preparato una festa da ballo e da
cantare per lei e per la sua moglie. Che Dio gliela conservi bella e sana
come adesso…( si sente la Regina tossire e starnutire)…
Poi, se vorrŕ gradire, abbiamo preparato anche dei dolcetti di mandorle
per il viaggio, e una polla arrostita con lo schidňne.
Mio marito, il Generale Incani, ed io, sua moglie, Donna Maria Adelaide,
siamo molto orgogliosi di averla avuta come ospite, sebbene per cosě poco
tempo…
Re: __ Anche noi siamo molto contenti di aver avuto l’occasione di
sostare da voi, nonostante questo spiacevole contrattempo del Maestrale…
D.M.Adelaide: __ Eh, ma io di piů di lei, scusi sa se mi permetto
di superarla, ma io mi sto squagliando de su prexiu!
Gen. Incani: __ Ses fendi tottu tui, scattčddu e caděnu…Tanti gei s’hat
a cittiri cras contendiddu!
D.M.Adelaide: __ Prego, Maestŕ, attenzioni chi non imbrůcchinit cun
cussus bottěnus cun sa punta…
Re: __ Come dice?
D.M.Adelaide: __ Dicevo che questi scatteddi e pallinčdde contengono
dei dolci caratteristici del nostro piccolo ma accogliente paesetto:
amarettus, gučfus, piriccěttus…
Re: __ Pirichč?
Popolana: __ Nossi, su Rei, funt piricchittus! Non sbŕglit su
nomini, ca ddus happu fattus deu…
Popolana: __ Sta dicendo i nomi dei dolci che ha fatto lei con le
sue mani, mia nipote.
Re: __ Dopo saremo lieti di assaggiare questi dolcetti.
Gen.Incani: __ Mancŕi dd’arrčsciant…sazzagoni…
Re: __ Prego?
Gen.Incani: __ Dicevo che mia moglie , quella lě, ha organizzato dei
balli e dei canti per voi, ma che io non posso ballare che sono troppo
vecchio, e anche mia moglie č troppo vecchia e sgangherata, non la vede
com’č?
D.M.Adelaide: __ Tui pensa po tui, strňllicu arrebamběu! Non lo
metta in mente, Maestŕ…
Re: __ Vedo che siete tutti riuniti per onorarmi, e ne sono veramente
commosso!
Regina: __ Felice, queste mosche mi importunano! Fate fare qualche
cosa, perché io sono veramente stanca…
Gen.Incani: __ It’a n’ca est, stanca? Ma chi si nd’est pesŕda
antňras!
D.M.Adelaide: __ Antoni, cittudě! Maestŕ, ora provvederň a
eliminarle questo fastidio. Bonŕiri! Maria! Benči e affentallŕi sa musca a
sa Reina, ca dda ‘nfastědiat!
Popolana: __ ( da lontano…) E ita nci dd’est arruttu su
parastŕggiu cun tottus is prattus a conca, ca est infastidiŕda meda!
D.M.Adelaide: __ Citteisě e affentallŕi! Ca custa musca cuadděna est
currčndi sa Reina!
Popolana: __ Ammarolla dda cůrrit, cun tottus cůssus mallorčddus in
conca! Cument hat a fai a si pettonŕi, non dd’happu ancora cumprendiu!
( si sente il rullare dei tamburi )
Alleni:
__ Si aprano le danze!
( I reali si accomodano
su due “reali” sedie, un popolano regge l’ombrellino e una popolana
sventola un grande ventaglio.Vengono eseguiti balli e canti sardi
tradizionali, ed infine la quadriglia, in onore dei Sovrani)
Tommasiccu: __ Ed ora,
in onore dei nosti Sovrani, la Quadriglia!!!
( I reali si alzano e si preparano per danzare la
quadriglia)
D.M.Adelaide: __
Tocca, Antoni, apri le danze!
Gen.Incani: __ Eia! Subitu…tsč. Lla, seu andčndi a baddŕi cun su
coscěnu, ca nottčsta non happu droměu nudda, in cussu taulloni de coxěna.
Ohi, is arrěgus!
D.M.Adelaide: __ Sempri su solitu. Tui non has a imparŕi mancu po is
Cenŕbaras de Cabraiňlu…
Popolano: __ Arremunděcca! Beni ca si fčus custu ballěttu!
Popolana: __ Bai bessiměnci! Lla ca est castičndi babbai!
Popolana: __ Tňcchit, ziu Giuŕnni, ammollissěnci cun sa ghittarra!
Popolano: __ Iiiuu!
( viene eseguita la quadriglia
e il Re con la Regina si esibiscono nella danza imitati da qualche coppia
di popolani)
Nosu baddaus custa quadriglia
Mancai nci siat burdellu in famiglia
A cenai pagellu cun triglia
Custu ballu mi fait allargai.
Nosu buffaus su bicchierinu
Tottu a sonu de mandulinu
Mancai nci siat ziu Fisinu
Deu sa camba ti dd’ollu toccai
Si cun mei tui ollis baddai
Non ti sonnis gioghendi a sa murra
Boga sa manu de sa pittura
Lla ca est castiendi babbai
Beni a baddai cun mei Annettina
Deu gei ti passu sa manu in sa schina
Si tui bolis ti pottu in cantina
Aicci ingunis podeus gioghittai
Si cun mei tui olis giogai
Sighi a baddai cun sorri tua
Boga sa camba de s’anc’e s’ancua
Lla ca est gelosu babbai
Re: __ Per noi č
giunta l’ora della partenza: la nostra antica residenza, Cagliari, ci
attende.
Gen.Incani: __ Pagu mali! Fia accant’e no’ ndi pňdi prus!
Popolana: __ A ddu nai fustetti, a ddu nai nos. Tres děes scroccčndi
mindula!
Re: __ Come dite, prego? Coment vous dites?
Gen.Incani: __ No, dicevo che siamo molto contenti della vostra
visita, e tornate quando volete, mancai l’anno che viene…
Battistinu: __ Su generali!
Gen.Incani: __ Non mi strňbis, ca mi trňbit sa lingua! It’est chi
ňllis?
Battistinu: __ Nerirěddi de is stamčntus!
Gen.Incani: __ Ah, est bčrus. Donc. Nus
vulevňn dir…
Re: __ Ouě ?
Gen.Incani: __ Chi le stament, le rappresentant sard…
Re: __ Ouě ?
Gen.Incani: __ Che anche noi vogliamo essere rappresentati in
Parlamento. Lo vedete a Battistino com’č incracabuddato?
Re : __ Parbleu!!!
Gen.Incani : __ Eh, par blč… Par blč,
ma non č blč. E le lampion dell’incazz che lo fa blč!
Battistinu: __ Ma it’est narendi?
Gen.Incani: __ Non mi strňbis, ca non m’arregňdu prus su franzesu! (
Prende il Re da parte e gli parla senza che gli altri sentano ) Maestŕ,
noi formiamo un piccolo villaggio, e i beni che questa gente produce
bastano appena per me. Se Voi mi aumenterete la pensione io Vi sarň ancora
piů grato. E poi vorrei, se non č troppo, far costruire una chiesetta, una
scuoletta e la mia statua in piazza, col mio nome. Tutto con la metŕ dei
soldi che ci manderete, perché l’altra metŕ mi serve per fare un
investimento.Vorrŕ dire che se non bastano farň aumentare i
tributi…pazienza. (forte) Allora, siamo d’accordo? (e si sfrega le mani)
Re: __ Ho capito.
Gen.Incani: __ Hat cumprendiu? Oh! Hat cumprendiu!
Re : __ Mais ouě! J’ai comprě !
Battistinu : __ Ita ňllit comprai ? Nos non
bendčus nudda ! Nos comprŕus nos puru ! Mancŕi a fidu…
Re: __ Certament, voi siete fidi e devoti a Sua Maestŕ!
Battistinu: __ Non meda! Prima is istamčntus!
Regina: __ Vi porterň a Torino. Sarete degli ottimi giardinieri! E
le vostre mogli prepareranno degli ottimi bianchini e squisitissimi
amaretti per le nostre feste di Palazzo Reale.
D.M.Adelaide: __ Come fanno i bianchini loro… con le loro mani… non
li fa nessuno!
Battistinu: __ ( mostra i pugni e cerca di avanzare) A chini!!!
Gen.Incani: __ (trattenendolo) Cittudě!
Battistinu: __ O su generali, o si ddu spičgat beni fustetti in
piemuntesu o in franzesu, o si ddu spiegu deu in sadru! Ndi ogu subitu sa
leppa de sa bucciŕcca de is crazzňnis…
Gen.Incani: __ Eičia! Tui ses rischičndi!…
Lŕssa a fai a mei, dd’happu giai nau tottu…Coment vous
desiderčz, Maestŕ.
Arrafieli: __ Arrŕzz’e mod’e chistionŕi
tontu chi tčnint. Pŕrint mazzičndi castang’e Napuli!
Regina : __ Bien! Alors nous alons au
vaporette…
Battistinu: __ Bonu viaggiu, s’andŕr’e nonnu…
Re: __ Miei sudditi! Vi benedico e vi saluto!
Battistinu: __ Sa benedizioni onghidědda a sa pobědda, impŕri cun is
ňllus santus! (ironico) Tanti non cumprčndit un arrŕbiu de su sadru…
Popolani: __ Evviva su Rei !
Popolani: __ Bonu viaggiu, su Rei !
Alleni: __ Saludi a tottus, a fustetti e in famiglia!
Basimě is pippěus!
Veronica: __ Cali pippěus, o tonta, lla ca non dd’hant tentu, ca nde
dd’hant finze ogŕu s’ernia strunzŕda!
Alleni: __ Uhm, fut cos’e cumprendi, ca gei funt connňtus!
Důas figus siccŕdas, pŕrint…scedŕus…
Popolani: __ Bonu viaggiu, su Rei!
Popolani: __ Tňrrit a beni!
Popolani: __ Sissi, torriděnci a Crabonaxa!
Brabaredda: __ (forte) Sissi, su Rei, torriděnci, cun carrozza e cun
tottu!
D.M.Adelaide: __ Brabaredda!!!!!!
Brabaredda: __ Eh! Ca tanti non ddu cumprčndit!
D.M.Adelaide: __ Faidě cussu contu, tui!
Popolani : __ A si biri !
Alleni: __ ‘Onghit attenzioni a non imbrucchinŕi arzičndi a su
vaporettu, cun cussu ‘istěri longu, labŕi…
Popolani: __ Adiňsu!
Popolani: __ Adiňsu
D.M.Adelaide: __ Cantŕi, cantŕi!
Popolani: __ Procuramos de moderare…
D.M.Adelaide: __ Non cussa, dimňnius, s’attra!
Popolani: __
Ah, non est custa, est s’attra!
I te bella chi fit una crapňla
Birambai birambai
lastima fit sa pedde a l’istampare
birambai birambai…
D.M.Adelaide: __ Ma ita nci appiccěgat immoi sa crapňla! Sa canzoni
de su Rei, deppčis cantŕi!
Popolani: __
Cunsčrvet
Deus su Re
Salvet su Regnu Sardu
E gloria a s’istendardu
Cunsegnau de su Re
Re: __ Vi benedico,
mio popolo fedele…
Battistinu: __(mostrando minacciosamente i pugni) Fideli has a essi
tui, bruttu Felici sanguinariu!
D.M.Adelaide: __ Battista! Lla ca t’happu arrňsciu cun custus modus
Giacobinus…
Battistinu: __ (col pugno sinistro sollevato)
E su populu hat decretau
Morte a sa tirannia
E i su po pu lu a de cre taaaaa uuuuu
Morte a sa ti ra nniiii iiiiii aaaaaaaa
Birambooooi
Biramboooooi ba!
(I Reali si allontanano, un
gruppo di bigotte canta Cunsčrvet Deus su Re)

|