CANTZONIS DE ANTONI PUSCEDDU (Villasimius)
 

Su ciuffettu

Po’ ita mi giudicas, macca, sbregungia?
Deretu in sa ‘ia lassami passai.
Candu bis a mei, prus caru ti sia:
La ca seu cudhu bonu po’ cantai!
Po cussu ti cantu custa poesia
De su ciuffu miu nd’has tentu ita nai.
Mentras chi unu pilu de sa conca mia
Balit prus de cantu tui has a costai!
2
Balit prus de cantu balis in persona
Picioca, perdona si aici ti naru.
Candu bis a mei, melus chistiona,
Su nomini miu tenidhu prus caru.
A is fattus tuus pentza chi ses bona
E cica maistu si bolis imparu!
Si fuedhu in craru, est ca tui m’obligas,
ca tui cun amigas ti burlas de mei
e deu puru, po’ lei, m’hap’a ispricai
3
Deu puru, po’ lei, naru su chi sciu!
Giai chi m’obligas, cara giovonedha,
In s’ora chi castias su ciuffettu miu
Melus chi t’acconcis beni sa gunnedha!
Assumancu evitas chi unu bagadiu
Ti biat in cambas, cantu ses niedha!
Si creis fuedha, nara su chi bolis.
Certu, nd’arregolis sa prus manna parti
Ca seu di ati e isciu pagai!
4
Ca seu di ati, ti pagu in contanti
Mancai de gratzia siast indigesta,
Cun mei no ti ghetis mai a innantis.
Atura indietru, prudenti e onesta
E impara a ti ponni beni su trubanti
Candu has a bandai a cresia in di ‘e festa
Saggiada e prudenti procura di essi.
Po’ ti favoressi, prega sa fortuna
Poita ca ses una fragili a peccai!
5
Poita ca ses una rea peccadora
Afrigi ti a sei, atura ti chieta.
Cun mei e cun totus has a essi perdidora
Cantu prus ti fais biri a bucca obeta,
E po’ no t’isciri petonai ancora,
Bessis cun is pilus trogaus a preta!
Messaia indiscreta, mala in is fainas
E cun libertinas biu ca t’assotzias!
E pibiri negotzias sentz’ e dhu pesai!
6
Pibiri negotzias a sa scelerada.
Ma certu cun mei no fais affariu
Po cussu ti nanta : “sa sposa istorrada”!
Naras ca su tempus est benniu in contrariu!
Invecias, de su sposu ses abandonada
C’a tui amancada su prus necessariu.
Po’ cali divariu dhu est custa mancantza
E priva de sperantza risentis su fattu.
Oguali accattu no torrist a fai!
7
Oguali accattu, no dhu fatzas biri
E lassa s’arriri de custu e de cudha.
Chi is difettus tuus mi pongu a iscriri
Ti contu liggera che una pinn’e pudha!
No ses bona a tessi, no iscis cosiri
Solu po s’ampudha perdis su giuditziu!
A prus de su vitziu, t’amostas mandrona
Sentza di essi bona mancu a t’aconciai!
8
Sentza di essi bona po’ nisciuna cosa
Fuedhas a ogu cun tali derettu,
Ses iscustumada e pagu virtuosa,
No tenis creantza de bonu rispettu
E tui depis essi de prus bregungiosa
Po ti tenni stima e po’ ti tenni affettu
Mancu po’ dilettu t’hemu a boli acanta!
Ses tonta de pranta e de sentidu macca!
Potas una tacca mal’a si nd’andai!
9
Potas una tacca de colori scuru
Chi ti fait pedri totu su prestigiu.
Giai chi de custu no tenis incuru,
Totu a fini a fini sa vida ti ligiu.
Apustis chi acabu, potzu essi siguru
De tenni acantzau su miu disigiu.
Francu ti dirigiu su canticu miu
Po’ hessi arriciu de tui un’offesa.
E cun prus vilesa sentz’e meritai!
10
E cun prus vilesa sentza de arrexoni
Po mei no torris a nai prus nienti.
Si no ‘nd’hasi tentu di educatzioni
Ti ‘ndi dongu deu in modu differenti!
Mira ca ti fatzu un’osservatzioni:
Po’ mei no torris a nai prus nienti!
La ca frecuenti cantzonis cumpongu
E copia ti dongu si mi dha pretendis
Si beni cumprendis t’has a regulai!
11
Si beni cumprendis, istudia a memoria.
Sa cantzoni impara a fuedhu a fuedhu.
Rilevandi esatta cument’est sa storia!
E no pighis mai biancu po’ niedhu
Ca fendi ti biri cun tali vanagloria
Totus t’hant a nai lebia de crobedhus
Po’ unu paghedhu bolu chi m’intendas
E no ti offendas chi t’hapu arrespustu!
Cun diversu gustu de su tuu pentzai!
12
Candu bis a mei passendi in sa strada
Mancu sa mirada torris a atziai!
Chi no iscis, tenidha sa bucca serrada!
Cantendi po’ tui trigu a mi stancai,
Ca seu guerrieri armau de una spada
Chi pungit in prenu sentza de tocai!
Ma, si no dha tenis in totu vantada,
Prontamenti, ti dha potzu misurai
Ca s’educatzioni chi tenis, ispàntada!

Signora Fulana
1
Signora fulana, tanti insuperbia,
Po’ su grandu lussu chi bolit usai
Bistiris ‘ndi tenit po’ festa nodia,
Sa seda, dha usat po’ istravaciai!
Aici fut avesa sendi bagadia
De candu andada iscrutza a trabalai.
Imoi ca unu pagu i s’est arrichia,
Sa vosignoria bolit a dhi nai!
2
Sa vosignoria issa s’est pretendia,
Perou de fusteti solu dhi naramu.
In calidadi sua si ‘ndi fut offendia!
E intzandus de tui deu dh’hemu torrau.
Su chi dhi narau sendi serbidora,
Imoi ch’est signora, dhi naru aici e totu.
Si hessi connotu ca dhi meritada
Ita m’impotada su dh’arrispettai?
3
Ita m’impotada a dhi tenni rispettu?
Ma no fut che atras signoras chi nc’hadi.
Issa no teniat nisciunu derettu
Ca no est pesada in cussa calidadi.
Fintzas a edadi de dexiot’annus
No potadat is pannus chi potat imoi!
Is chi potat hoi luxinti de prus
De is dinais suus no si ‘nd’est fatta mai!
4
De is dinais suus mai si ‘nd’est fatta!
Custu si dhu potzu nai francamenti.
De sa poboresa si ‘ndi fait ata,
Ma dhui est istetia meda prus decenti.
Fortuna cumenti ti girat sa soti
Fintzas a sa moti no isciu chi ti bastit.
Melus chi si castit a su capitali:
Chi dhu potat mali, coitat a ispaciai!
5
Chi dhu potas mali coitat a finiri.
E i ta bella moda chi funti boghendi:
Muleri di artista, modernu bistiri,
Issa est signora e issu est traballendi!
E issa est bivendi cun prus comodesa
E issu po’ impresa si girat su mundu
Po’ si ponni a fundu calencunu scudu,
Poburu e corrudu depiat risultai!
6
Poburu e corrudu po’ curp’e sa pobidha
Giai de su prim’annu chi dh’hat isposau
Su madiru fuat bessiu de bidha.
Po’ unu pagh’e tempus chi est amancau
Appenas torrau hat biu s’affariu…
Aturu avversariu fendi dhi prodigius
E issu po’ capricius fait unu dispettu
E cun mulleri a lettu no prus a crocai!
7
Sa muleri a lettu a crocai no boliada…
Gei dh’acumpangiada una bella ‘arrexoni!
Po ‘hessi fattu issa cumenti dhi pariada
Issu fut potau de cussa opinioni
In s’intentzioni de dha stabiliri
Ca andat a dromiri in diversu aposentu
A donnia momentu chi si ‘ndi iscidada
A sa pota andada po’ dhus ascutai!
8
A sa pota andada e fut sempiri in foras!
Giai po’ dus mesis impenniendisi.
Sa tentada est bella, ma isbaliada is oras!
Invecias de a su notti andada a de dì!
Issu fendisi sa sua giorronada
Su marchesu andada aund’ est sa madama!
A su meigama fuat abettendi
E finas a intendi ca fuat su gopai!
9
Ca fut su gopai totus heus intendiu
Ca totu sa bidha dhu sciat de siguru,
Perou su madiru no si ‘ndh’est offendiu
E praxat chi siat cuntentu issu puru!
E i ta coru duru tenit po’ madiru
E send’essi iscidu, in sonnu ti calas?
Ti ghetas a pallas is cosas chi ti fainti
E no ti ndi istais de dhu colunai!
10
E no si ‘ndi istait, dhu colunat ancora
Ananti e a pallas, a segretu e a craru!
Po tui, est issa cudha traitora.
E i su gopai dhu tenit prus caru
Ca no est avaru in cussa materia.
Bivis cun miseria po’ curp’e sa gula
Pùbrica sa brula e manna sa mancantza,
Troppu s’arriscantza chi boliat fai.
11
Troppu s’arriscantza in su chi heis fattu
Est cos’e bregungia su chi seis fendi!
No bastat in domu, andais a su satu!
Labai chi no dhu hapat genti osservendi.
Macca, ses circhendi di arrui amarola
E in bidha ses sola, signalada a didu.
Macca de sentidu, macca de giuditziu
Ca, pigau, su vitziu est malu a ‘ndi andai!
12
Pigau su vitziu, prusu t’imaballescidi
Po’ tui est dannu e po’ tui est isciala!
Sa genti de custu no si ‘ndi scarescidi
E antzis, ti piganta po’ femina mala.
Ndi fais de batalla cun certas amigas!
Signora, ti pigas mala nemonada
Po’ essi coiada, est prus mannitudini
E sa propiu abitudini ti fait peccai!
13
Sa propiu abitudini, ti crescit s’azzardu.
Bella su ti biri apparentementi!
No fuedhas prus su dialettu sardu!
Paris una mala benìa de continenti,
Tenis su scriventi signalau aposta
De sa bidha nosta bravu officiali.
Unu scritturali po’ caligrafia
Iscola proibia, sighi a istudiai!
14
Scola proibia fai de continuu
Circa de imparai fintzas e a iscriri
Imparadhi musica de su tamburinu
Po’ chi musicanti dha potzaus biri
E potzat bessiri po’ dogna festa
Si pongant in testa unu signali
Cun s’amiga tali chi dh’hat isposada
I a conca incrubada dhu fais andai!
15
A conca incrubada po no andai sunfrendi
Passa po’ aveti sa popolatzioni:
Cument’e chi calit unu crebu ‘e monti,
Bessanta po’ biri a i custa personi
Sentz’e paragoni fiant unu arrisu
In custu paisu, piticus e mannus
E a largus annus a dhus augurai!

Amanti consola
Amanti contzola custu coru miu
Ca est affrigiu, tristu e isconsolau.
De candu de mei ti ses dispidiu
Mancu un’ora prusu no hapu gosau.
Donnia santa notti in su sonnu ti biu,
Cun veru trumentu sempiri agitau
Deu, po’ ndi isciri, prontamenti iscriu
Aundi t’incontra fendi su sordau.
2
Aundi t’incontras servendi a su rei
sa littra ti mandu prena di amori.
Po chi tui potzas arrespundi a mei,
Donendimi pati de su tuu rigori.
Tanti sa fortuna gei bis ita est
Ca seus destinaus a tot’unu dolori,
Su propiu ardori de s’affettu nostu
Su coru m’hiat postu in durus affannus.
Mi parit cent’annus chi ti ndi ses andau
3
Ti parit cent’annus chi seu patiu
ca sa lontanantza ponit pentzamentu
sa littera tua chi hapu arriciu
est fendimi bivi cun prus sentimentu:
ca pentzu a su tempus chi mi nd’est benìu,
ca tengu a tui in simili ispaventu.
De su regimentu aundi m’agatu
Solu su ritrattu ti potzu mandai
Po’ ti consolai cumenti hasi nau.
4
Po mi consolai cunformi a su bramu
Mandamidha puru sa fotografia
Aici ti sentu, t’adoru e ti amu
E potu a vista sa fisionomia.
Perou chi ancora làgrimas derramu
Esti ca mi mancat totu s’allirghia.
Cudha chi tenia, sendi tui in bidha,
Seu prangendidha cun vera amargura,
Sigu in sa tristura chi m’hasi lassau

5
In cussa tristura sighis o columba
Deu puru in veru spasimu arruu.
In oguali prantu lassa chi succumba
Finas chi de custa pena no mi fuu
Ca donnia bota chi intendu sa trumba
Mi parit de intendi su lamentu tuu!
In su coru alluu affettuosu fogu
E de custu logu ndi mandu suspirus
Ca funti martirius chi nc’ hapu agatau
6
Ca funti martirius chi agatas ingunis
Po’ cussu est chi deu trista m’assuggettu
Prangiu su dominigu, attitu su lunis
Su martis iscriu, mercuris abetu
Sa giobia pentzu chi mi coliunis
E i sa cenabara prusu m’inchietu
Su sabudu ghettu suspirus de coru.
Aici m’addoloru dogna santa cida
Passendi una vida chi mai pentzau.
7
Passendi una vida aici dolorosa
Bella, no has a essi po’ ti ndi pentiri?
S’in casu, ti giuru, carissima rosa,
Ca de custu votu no potzu trantziri.
E tui de mei po’ sempiri isposa
E prestu sa vida mia hat a finiri.
Si de si uniri a pari no est soti
A crudeli moti deu mi ostinu
Che unu miserinu mali afortunau!
8
“Che unu miserinu”, cust’ota m’iscrisi
paris iscriendi a una traitora.
Eppuru, imoi tui gei dhu scisi
Ca s’idea mia no est boladora
E no hia a prangi in nottis e disi
Si no t’hessi tentu stima a donni’ ora.
Che una Leonora, sa guerriera
Si ‘nci fessit manera, subitu partia
E cun sa vida mia sa tua salvau.
9
Cun sa vida tua m’hiast a difendi
Cumenti stimendi mi tenis affettu.
T’hia a bolli biri, t’hia a bolli intendi
T’hia a bolli nai : Tengu bonu aspettu
Perou cun sa vida chi seu passendi
A un’avventura potzu essi suggettu
Duncas inchietu a botas iscriu.
Esti ca mi biu cumenti tot’ andu
Sentz’e sciri candu hap’essi cungedau.
10
Sentz’e sciri candu mi torras a vista
Mancu deu potzu bivi consolada.
De sa di chi tui m’has lassau trista
In domu mi binti sempiri primada.
Eppuru mi toccat chi totu resista
Fintzas chi ti torru a biri sa mirada.
Su coru mi narat c’has a benni in pressi
Ca tui has a essi prenu de bundadi
Po’ sa giustidadi chi m’hasi potau.
11
Cun sa giustidadi tui mi onoras
Amendi a usura simpaticamenti,
Tui mi suspiras, tui m’innamoras
E deu nd’hapa essi arriconoscenti.
Si fessi acanta tua a totus is oras
T’hiat a cunvinci custu amori ardenti
No est differenti, crei ch’est tot’unu.
No nc’est coliunu, nè cetu e nè prima
Un’eterna stima s’hat innamorau.
12
Un’eterna stima, un eternu amori
Un’eterna paxi goseus impari.
Virtudi e puresa, fama e onori
Fòrmanta su donu miu singulari
E tui de custu ses minescidori.
Giurendi cun mei in peis de s’altari
Si de militari nienti ti riposas
Torrandi ca gosas i heus a gosai
Prexeris chi giai heus sonniau
13
Prexeris chi giai in sonnus heus tentu
Bella, m’arregodas aici iscriendi
Po no essi hoi su cungedamentu
Mi parit chi mancu sia esistendi.
Mi parit chi totu siat unu bentu!
Miseru de chini si sonnat gosendi!
Melus chi morendi mi fessi sonnau!
In domu iscidau mi nd’hessisti tui
Signali ca fui prus asseliau!
14
Signali ca no fiasta aici lontanu,
Sposu, mi cummovis in dogna frasi,
Ma prega chi Deus i ti lessit sanu
Ca si no est hoi, podit essi crasi
Intzaras t’imprassu, ti stringiu sa manu
Cun totus is affettus chi bramau hasi.
S’amori est basi de donnia gustu
Est berus, est giustu, est unu cuntentu
Diciosu momentu chi has a essi torrau!
15
Diciosu momentu, diciosa notitzia
Seu abettendi che sa manu ’e Deus.
Hiat a abastai un’ora ’e delitzia
Po iscaresci totu su prantu chi feus.
Arribit cuss’ora bella e propitzia
Cumenti preghendi sa fortuna seus
Bella, si fatzeus a pari coraggiu
Nienti disagiu, nienti dolori
Su propiu amori i s’hat allirgau.
16
Su propiu amori ca est virtuosu
M’annuntziat unu ristoru giocundu.
E giai chi m’has iscrittu prexerosu
Deu puru hoi cuntenta arrespundu.
Ca unu consolu aici affettuosu
No dhu pagat s’oru de totu su mundu.
Cun d’unu profundu amabili sensu
Po’ caru cumpensu ti saludu deu
Seu fintzas a morri sa chi t’hapu amau!
17
E fintzas a morri ses rosa bellissima
De donnia frori vera soberana.
Su tesoru miu, sa sposa carissima,
Sa santa chi miru, s’angela umana
Ti dongat cunfortu Maria santissima
In oras chi deu tengu mala gana
Cunservati sana, bivi tranquilla
E arrici milla strinturas de manu
De su tuu lontanu fideli amorau.
18
E tui ses sa rosa de is sonnus mius
Cudh’unicu frori chi m’hat incantau.
Fua derramendi lagrimas a arrius
Po essi de tui aici esiliau.
Is affettus tuus dhus hapu arricius
E anima e coru m’hanti consolau.
De innoi ti mandu solu s’adiosu
Po tui e po’ donnia parenti istimau
E unu pentzieru a Villasimius.
19
Aundi s’amori miu est fissau
Saludu a totus is corus unius
Chi funt afrigius po’ chini est sordau.
Fàtzanta coraggiu e lessint is axìus
Ca Pusceddu puru est richiamau.
Tenit centumila suspirus finius
Ma nienti ancora no hat avantzau.
Quindi, coraggiu, e s’incoraggeus,
Si rassennieus cun coru prexau
Affannus e prantus hant’essi finius
In s’ora chi Deus s’hat disinniau

Sola, sola prangiu
Sola, sola prangiu cun coru affrigiu
Poita ca mi biu sola, abandonada
Diciosu aundi hat a essi su tesoru miu,
S’amanti chi a mei mi carinniada.
Lagrimas po issu cantu m’hat fuiu!
A sighiri a prangi su coru mi nada
Ca donnia prexeri po’ mei est finiu
prestu m’hanta nai “sa disfortunada”.
2
Prestu m’hanta a nai: sfortunada filla
Mentras parit cussu su miu destinu .
De candu cun issu fua tranquilla,
Imoi dì e notti dhu prangiu continu,
Suspirus de coru mandu prus de milla
Po su geniali, candidu germinu
Prangendi mi finu po’ su primu amori
Ch’est s’unicu frori chi m’hat consolau!
3
Si t’hat consolau in donnia carinniu
Sperantza de issu no ndi tengu prusu.
Acunnota ti ndi cun dulci rassinniu.
S’ingannau t’hanti is protzedis tuus
De un’atara arrosa s’est rindiu dinniu
Bastat po’ traixi is affettus tuus.
Prena di abusu fut sa stima sua
Invecis sa tua fuat innocenti
T’hat protzediu cumenti no ti meritada
4
M’hat protzediu cumenti no mi meritada…
Ma si custu est berus ‘ndi tengu sa moti!
Perou beridadi creu chi no siada
Ma si est beridadi, addiu, bona soti!
Addiu o fortuna, destinu no fuada.
Mi toccat chi poti su dolu in su coru.
Trista m’addoloru po’ su lillu miu
Ca m’hat proibiu de bivi prexada!
5
Ca dh’hat proibia de bivi felici
Deu puru sentu su ti biri trista
Su canticu miu po’ cunfortu arrici
Lassa a curri cudha traitora vista
Giai chi sa soti hat cumandau aici,
Faitì coraggiosa e paxi acquista
E guida maista ti siat sa sperantza
S’ingrata mancantza de cudhu perdona
Mantenitì bona po’ essi onorada
6
Mi mantengu bona e in Deus cunfidu
Ma sempiri prangiu sa mia fortuna
Finas chi de custu mundu mi dispidu
In s’ora chi bivu contu a una a una
Partitì de mei, debili sentidu!
E bai e riposa in sinu de sa luna
In custa importuna terra isconsolada
Cun sa maladitta anima pecchendi
Sempri giudichendi a donnia asseliada!
7
Sempri giudichendi, una farsa importuna.
nci ‘nd’hat in su mundu de donnia manera,
po’ sa pati tua staindi sigura
ca totus ti nanta rosa verdadera.
Veramenti paris un’angela in figura
Cun simili aspettu de passionera
Beninnia e sincera, ses bona e ses bella.
Cun prus cautela ti naru po’ amori
Mi causat dolori a ti biri primada.
8
No ti causit dolori sa tristura mia
Prangendi su dannu mi bolemu sola.
Ca no seu prusu chini mi creia
Ca seu affrigia, benit amarola
Giai chi pigau mi nd’hat s’alirghia
Grandu maladia est facili chi ingola
Baidindi e bola pentzamentu miu
Ca deu no isciu prus ita est riposu
Cun coru penosu seu addolorada!
9
Cun coru penosu seu in patimentu
Benedittu chini t’hat a cunfortai
A mei puru causat grandu sentimentu
Su ti biri aici cun tanti penai
Lagrimas a arriu versu in su momentu
Chi no tengu soti de t’apaxiai
A costu de versai sanguni e sudori
Propiu po’ amori mi dispongu e gherru
Prontamenti afferru s’eroica spada!
10
Po mei no afferris nè ispada, nè lantza
Po mei no siasta tanti gherradori
Si de cudhu lillu has perdiu sa sperantza
Adiosu, istima, adiosu, amori
M’interru in d’una scuriosa stantza
Passendi una vida de pena e rigori.
Gesus, i t’ arrori, Gesus i ta dannu
In crudeli dannu arruta mi biu
Prangendi no isciu chi sia ascurtada!
11
Prangendi s’amanti, prangendi ti làssada
Po’ cosa su prantu a issu dirigis!
In s’ora chi dh’amas, a un’atara impràssada
E de issu, mancu sa mirada ligis!
Ca dogna allirghia benit de passada
Cantu prus dha bramas, meda prus t’afrigis
E chi no fastigis deu ti contzillu!
Un aturu lillu chi a issu nc’hat a essi
Si tui dh’agradessis, ses rassenniada
12
Deu no agradessu lillu differenti.
Su geniu miu fuat unu solu;
Est perdiu su caru, sprigu risplendenti
E perdiu hapu donnia consolu!
Tristu coru miu, poburu innocenti
In sa melus edadi dhu bistu de dolu
In diversu ruolu toccat chi m’iscria
E de custa genia seu in disiperu
Ca no mi parit berus custa risultada!
13
Si no ti parit berus gei t’has a cunvinci:
Candu dh’has a biri impari cun sa sposa
Deu ti dhu naru, sigura, creinci
In prusu ti pregu a no essi gelosa
Mancu de s’invidia no ti lessis binci.
Placida e serena, bivi isperantzosa
Po’ nisciuna cosa, no ti disisperis
Cumpri cun doveris, cunfortatì in sei
E dimostra a mei stima rinnovada!

Totus ascutai…
Totus ascutai cust’ orrenda storia
Tanti lastimosa. Mi pongu a contai
Pentzendi a sa vida mia transitoria
E a totu su mali chi depu passai.
Donnia cristianu tengat a memoria:
Deu po’ cantu bivu no potzu gosai!
1
Gosai no potzu nisciuna allirghia.
Sa vida mi passu tetra e desolada,
prena de doloris, colma di angustia.
Deu in d’una tumba m’agatu inserrada
Ca seu destinada de morri in galera
E no nc’est manera de salvatzioni.
Sa vida in presoni depu consumai!
2
Sa vida in presoni passu tristamenti
Priva de consolu, prena de affannus.
De chitzi a merì, lagrimosamenti,
Po’ curpa de unu vili prenu de ingannus
De dexiott’annus tengu custa pena!
Ta dura cadena chi potu in sa schina
De custa rovina no ndi sanu mai!
3
No ndi sanu mai, mischina de mei!
Custa gei si narat vera vida dura!
Su chi seu passendi no dh’heis a crei:
Sempiri prangendi che una criatura
Prena de amargura, domandu sa moti.
Giai chi sa soti no m’est a favori,
Pregu cun fervori de mi ndi pigai!
4
Po mi ndi pigai pregu veramenti
Si no tengu soti de mi liberai!
Custu est unu logu troppu cumoventi
Chi fait a timi feti a nci pentzai.
Cumenti hap’a fai deu in custu logu?
Certu no est giogu po’ sa vida mia!
Vera tribulia gei si podit nai!
5
Gei si podit nai veru patimentu.
Tres annus e prusu seu carcerada.
Sentza de gosai nisciunu cuntentu,
Sola in d’una cella seu colocada.
In prus, molestada continuamenti.
Deus solamenti bit custu martiriu,
Deu mi deliriu solu a nci pentzai!
6
Solu a nci pentzai mi morit su coru!
Sentendi sa vida chi seu passendi.
Po’ curpa de un homini privu de decoru
In is friscus annus seu suspirendi.
Cica de m’ intendi, divinu Gesusu,
Ca no potzu prusu regi custa pena!
Sa dura cadena bramu a mi truncai.
8
Gei dh’hap’a pregai cun sinceridadi
Cumenti dhu pregu, Gesus Cristu bellu!
No mi lessit prusu posta in castidadi
Po mi ndi salvai calit de su celu.
De custu flagellu, tirit mi ndi foras
E rendat mi is oras prenas de consolu.
Pregu a tui solu de mi giudicai!
9
De mi giudicai cun giusta sententzia
Chi sa lei terrena m’hat postu in pelea!
Cessada mi bia custa penitentzia
Cumenti in cust’ora m’esprimit s’idea
Deu no seu rea de custu misfatu.
Ita bellu pratu chi m’hanti donau!
Gei m’hat arrangiau, po’ mi cuntentai!
10
Po’ mi cuntentai! Parit cosa strana
Si deu mi lamentu gei nc’est s’arrexoni.
Su titulu tengu de ergastolana
Custu est chi mi rendit tanti aflitzioni
Ca seu in presoni sentz’ e fai mali!
Ta cosa fatali po’ su coru miu!
Prusu no isciu cumenti hap’a fai!

S’ora de patiri…
S’ora de patiri m’est avvicinada
E tui, amorada, suspirendi giai.
Su disfortunau e sa mal’assotada
Seus facci a pari po’ si saludai!
Ahi, cantu est trista sa tua mirada!
Mi paris istanca de mi castiai.,
Sposa de su curu miu istimada
Tenis arrexoni, ma ita potzu fai?
1
Tenis arrexoni de prangi po’ mei!
Perou mi ndi pigas totu su coraggiu.
De ti consolai manera no nc’ei
Bis ca tengu prontu totu s’achipaggiu
Ca richiamau seu de su Rei?
E mi depu ponni subitu in viaggiu.
Seu de passaggiu po’ mi dispidiri
Benniu po’ ti biri seu solamenti,
Ch’est avvisu urgenti, no potzu mancai!
2
Ch’est avvisu urgenti, beni nci pentzeus
Ca s’ora est crudeli po’ tot’e is dusu.
Partidi allirgu, t’accumpangit Deus
E i ti difendant is angiulus tusu!
Tanti nosu a pari prus no si bieus
Ca mancai torris no m’agatas prusu.
De is affettus tusu gei seu cuntenta.
Pati e amenta sa fideli sposa,
Torra a sa losa, beni a m’attitai!
3
Torru, in sa losa naras ca t’agatu?
Gesus, it’ est custu chi seu intendendi?
Isposa, ita mali deu t’hapu fattu,
Po’ mi nai totu su chi ses pentzendi?
No ti amu in falsu, no ti malatrattu
E tui su coru miu ses ispantendi
A prus ca partendi seu mesu motu!
Manc’ unu cunfortu a sa dispidida,
Gesus, ita vida mi depu passai!
4
Gesus, ita vida penosa est sa mia
De un’ora ‘e paxi no ‘ndi seu meri!
O po’ sentimentu, o po’ maladia,
No m’hat amancau mai disprexeri.
Imoi ca melus unu pagu istia,
Mi tocat chi prangia e mi disisperi.
Tui su doveri bai a cumpriri.
Candu has isciri ca acabu su prantu,
In su campusantu hap’a riposai!
5
In su campusantu riposant is motus
E no is chi funti aici in penitentzia.
Bella, ti domandu aturu cunfortu.
Tui chi a mei, tengas passientzia
De custa cadena s’hant a biri isciotus.
Ca fiat prexeri a s’Ognipotentzia.
Po’ sa sufferentzia tua m’addoluru.
Ti lassu su coru, deu patu lontanu,
Ti stringiu sa manu e tranquilla istai!
6
Ti stringiu sa manu! E foti stringidha!
E pentza ca custa est s’utima bota.
Sa trista partentza in su coru sentidha
E de cust’amori s’affannu supporta.
Candu sanu e forti ndi torras a bidha
A is chi lassu in luttu, si podis, cunforta
La ca hap’essi mota, vittima e istima,
Ti dhu narat prima sa tua columba,
T’aspettu in sa tumba, coita a torrai!
7
T’aspettu in sa tumba, mi naras ancora!
Ma cumenti bolis chi pata cuntentu?
Custu no permittat nosta Sinniora
De morri po’ totu custu sentimentu.
Adiosu, bella, movu ca est ora.
Fintz’e po’ patiri tengu pentzamentu.
Custu est su momentu de su tristu addiu:
Patu affrigiu ca ses dolorosa.
Adiosu, isposa, lassa mi nd’andai.
8
Adiosu, isposa, tui m’hasi nau
Po ti dispidiri de su prantu miu,
Ma deu sa manu no t’hapu scapau
Ch’est s’utima bota chi deu ti biu.
Aspetta unu pagu, isposa stimada,
No tengasta pressi de mi nai adiosu!
Mira ca finiu heus totu a hoi..
Castiami imoi, bella in figura
Ca in sepultura seu po’ intrai!
9
Una sepultura, una tumba, una losa,
Unu campusantu ses deliberendi!
O Gesus, Maria, ta ora penosa!
No mi parit berus totu su ch’intendu,
Ti naru: coraggiu, amanti e isposa!
Lassami ‘nd’andai aundi seu andendu
Deu patu invochendi su nostu Gesusu
Chi a bratzus tuus torri valorosu.
Coraggiu, adiosu, coita a sanai!
10
Hoi ca su sposu caru nd’est andau
Sentza de arriciri unu cunfortu miu.
Cun anima foti gei m’hat visitau
E deu prangendi dh’hapu iscoraggiau
Mischinu de issu, poberu, annuggiau
Misera de mei, no dh’hia hap’essi biu!
Imoi ch’est patiu, prusu no dh’accudu!
Mancu unu saludu cun boxi cumossa
Prima chi in sa fossa lessi de dolimai.
11
Sa sposa maladia tengu in su lettu
E deu innoi sordau novamenti
De sa malasoti custu est dispettu.
No nc’ est de pentzai a su differenti.
Deu a s’ingratu rigori suggettu
E issa inferma, trista e dolenti!
Circu prontamenti de dha podi iscriri
Sentza de fai isciri su penosu approdu
Ca dhi scriu in modu de dha consolai.
12
Moti traidora, beni puru, acosta
E fai-mi totu cumenti has a crei.
Un’arma potenti chi bocit amosta,
pungi chi ti mandat su divinu Rei.
Sorri mia, bai, domanda in sa posta
Si hat arribau littara po’ mei.
No seu in sei, no potu sentidu
Intendu unu gridu tremendu e foti
Parit ca sa moti est giai po arribai!
13
Carissima sposa, hoi ti fatzu sciri
Ca gei hapu fattu ottimu viaggiu
Seu “Artzieri” prontu po’ patiri
Ma bivu cun d’unu fieru coraggiu.
Stau beni meda, ti dhu fatzu sciri
Po’ chi mancu tui bivas in disagiu.
Custu bell’omagiu m’augurat aici:
Chi tui felici risposta mi dongas
E sa vida pongas in prus isperai.
14
Sa vida ti pongas in prus sentimentu!
Su no arrespundi sana chi a tui.
Hoi abetendi seu is sacramentus
Ca stau giai melus de cumenti fui.
Su vili destinu, totu su trumentu
In gravi letargu m’hanti fattu arrui.
Sa vida che nui dha biu currendi,
S’anima bolendi agili e rapida
Cichendi una lapida po’ m’abendonai!
15
Cichendi una lapida vera marmorina
Chi serbat po’ iscriri sa trista memoria.
Isposa ‘e su coru, angela divina,
Si no ses po’ mei bandis in sa gloria.
Donamì velenu, ti mandu mexina
Po’ tenni oguali vida transitoria.
No bramu vittoria si andu in guerra.
Impari, sa terra, cunservit su curu
Ca funti tesurus de no separai.
16
Ca funti tesorus chi potant a ogu
O sposu, po’ custu no bivast offendiu.
Sa giustesa nosta no fut totu giogu
Eppuru sa moti sa manu dh’hat tendiu
Est pighendi mi ndi a celesti logu
S’alidu mortali hapu giai intendiu.
M’hat giai suspendiu totu su respiru.
Imoi ti miru in fotografia
Ca s’anima mia est po ispirai!
17
Ca s’anima tua in pirigulu esti.
Su prantu m’hat bintu de mala manera,
Lontanu de tui, vicinu a Triesti.
O sposa, ti scriu de sa frontiera.
Su nostu sovranu e su Rei celesti
Mi tenint in d’una vida guerriera.
In custa trincera seu in battaglia,
Abetu mitraglia disposta a m’arrui
Po podi cun tui sa vida acabai!
18
Po podi, cun mei, nai adiosu
A i custa vida de pena profunda.
No acudas prusu, amanti diciosu,
Ti torru sa stima bella e giocunda.
O mamma, o sorris, o fradi, o isposu,
Perdonai totus a una moribunda
Prima chi cunfunda sa terra po’ celu.
Adiosu, bellu, perdonami, frori,
Ti torru s’amori, su coru, sa crai!
19
Mi torras s’amori, sa crai, su coru?
Cessu! I ta dannu, Gesusu, Maria!
Si est mota cudha chi ancora adoru
Ita mi ‘ndi fatzu de sa vida mia?
O soti crudeli, aundi est su tesoru?
Aundi est sa paxi, aundi s’allirghia
Si ancora bia t’acudu, amanti
Rispundi in s’istanti cumenti t’iscriu
E s’amori miu sighi a cunservai.
20
Po s’amori perdiu làmpadas allùu
Aici t’arrespundit sa mamma affrigia.
Debili e istanca prangendi m’arrùu
Ca in domu no tengu prus a filla mia.
Sa dì de sa festa de su santu tuu
A sa sposa tua dh’hanti sepelia
Sa domu est bistia in perfettu luttu
Cussu est su fruttu de un amori giustu
Fillu, prus de custu no ti potzu nai!
21
“Fillu miu caru”, sa littara nàrada,
No est prus sa sposa e chini mi scridi…
O vida, o gioia, o bella amorada
Nisciuna sperantza in facci m’arridi…
O pobera amanti chi est giai spirada
O bella, su sposu candu est chi ti bidi?
Su mundu dhu scidi cantu dha stimau
E in su spaventu imoi mi cunfundu
Nerit mi su mundu ita potzu fai!
22
Nerit custu mundu, po ita trumentu,
Sentza de sperai chi mi ndi cunforti
De s’invocatzioni deu fatzu ramentu
Po propiu amori de sa stima foti
O sposa cumenti ti prangiu, ti sentu,
Aici in guerra tenga bona soti
Aici ti potu unu frori a sa tumba
Cument’e columba ti tengu in memoria
Aici in sa gloria ti potza sperai!
23
Che i sa poetica bidea penosa
Dogna lastimosa lessit s’allirghia.
Sposas, attitai ch’est mota una sposa!
Bàixi a sa losa aundi est sepelia
Potai a sa tumba unu lillu e una rosa!

Una familia massacrada
1
O saggius, o dottus de fama onorada,
Narai in cali strada si podit passai
Ca, cun custa crisi chi s’est presentada,
Si bit troppu genti prus vili che mai:
Arriscat e furat a sa scelerada
E circa su modu de si dha salvai;
E candu si trattat de genti ostinada,
Rapinat e bocit po’ no dh’accusai!
2
Rapinat e bocit cun trassa maligna
Sa crisi ispaventat terribilimenti
No solu in Sicilia, no solu in Sardigna,
Ma in dogna contrada de su Continenti,
No solu in Italia, ch’est patria benigna,
Ma in totu su mundu generalamenti.
Su tristu moventi de sa delincuentzia,
Segundu sa scientzia, chi no s’hat cunvitu,
Si nat ch’est s’istintu su prus de curpai.
3
Si nat ch’est s’istintu chi fait s’omicida,
Si nat ch’est s’istintu chi fait su ladroni.
Invecis teneus, in donu, po’ guida,
Su nobili istintu de cunservatzioni
E nemus disigiat de perdi sa vida,
E nemus disigiat de bivi in presoni.
Ma sa cunditzioni de is poberus maccus,
Infermus e istraccus, in s’umili gherra,
Allirga sa terra no podit lassai!
4
Allirga sa terra cand’est chi s’est bista
Cun custus infermus de menti e de coru?
No tenint sensu, né puntus de vista,
Su ferru in su fogu dhis parit ch’est oru,
E perdius atturant in sa vida trista
Chi dhus hat privaus de donnia decoru.
Chi siat curpa intzoru no naru e no creu.
Narendi no seu chi siat curpa nosta,
Ma gei naru aposta ca nc’est de pentzai!
5
Ma gei naru aposta ch’est cosa fatali
E totu dipendit de un astru divinu.
Est facili a crei ca dogna mortali
Cumentzat sa vida cun d’unu destinu
E schiavu dh’aturat po’ beni e po’ mali.
Cunforma su celu dh’hat postu in caminu: Gesus pelegrinu, suggetu a sa soti,
Est motu de moti chi spantat ancora,
Ma propiu in cuss’ora depiat ispirai!
6
Ma propiu in cuss’ora su filu de Deus
Depiat morri in gruxi po’ fatalidadi.
Is oras contadas in vida teneus,
Sa moti, no castiat nemancu s’edadi.
Oh, bengat serena sa di chi moreus,
Oppuru si bociat cun barbaridadi,
Sa felicidadi no est cosa mundana,
ca sa vida umana cumentzat prangendi
e finit cichendi de si riposai!
7
E finit cichendi riposu perenni…
Si contu una stragi chi prangi m’hat fattu.
Is làgrimas mias no potzu trattenni
Ca pentzu e rimiru su bellu ritrattu:
Est una picioca de aspettu solenni
Cantu prus dha castiu, prus bella dh’agatu.
Serena in d’un’ attu de lievi sorrisu
Ammiru su visu: cantu est luminosu
Ma cantu est gratziosu no si potzu nai!
8
Ma cantu est gratziosu su visu brillanti
No si potzu nai cun poberus fuedhus.
E poi est a biri ca potat ananti
Is quaturu fillus ancora pipiedhus.
Est una figura prus interessanti
Est una madonna cun is angiuledhus.
Funt is tesoredhus de Giulia e de Antoni.
De Giulia Pugioni, de Antoni Arcadu
Chi a nemus infadu podianta donai.
9
A nemus infadu, mischinus, donànta,
Ca no connoscianta perunu cungressu.
In Piscin’e mindula sa vida passanta,
Lontanu de dogna civili progressu.
Po’ tenni sa gioia de su babbu accanta,
ca fut su custodi de cussu possessu.
Sentza de interessu teniat sa cantina
Po’ genti meschina, po’ giorronnaderis
E po’ passaggeris chi andanta a bufai.
10
E po’ passaggeris chi fuant sidius
De podi bufai nci fut sa manera.
Est logu a cinc’oras de Villasimius
E fortzis de prusu est a Muravera
Castiadas acanta cun totus is axius
De chini suspirat in cussa galera
In sa zona intera c’est troppu tristesa.
No si bit bellesa po’ cant’andat ogu
Poita ch’est logu chi fait intristai!
11
Poita ch’est logu ch’intristat a tantis
S’infami destinu, mirai cantu est vili!
Persighit e frustat dus fradis errantis,
Dhis ponit in manus guotedhu e roncili,
Dhis donat un’aria de tristus brigantis,
Dhis narat cumenti furai unu fusili.
Funt in su cortili de su tenimentu.
Est unu momentu chi parit propritziu
Po su malefitziu chi depinti fai!
12
Po su malefitziu de cussus iscemus,
In celu is istellas si funt ammantadas!
In giru oramai no si bit prus nemus.
Arcadu cun Loddu funt a Castiadas
E Giulia no pentzat a malis estremus.
Est cun is pipius a potas serradas.
Cun bellas miradas alligrat is fillus
Chi funti tranquillus e liggint e iscrinti
E giogant e arrinti po si divagai.
13
E giogant e arrinti po s’utima bota…
Hant’essi ladronis oppuru assassinus
Is ch’intendit Giulia fortzendi sa pota
De su dormitoriu de is contadinus?
Dh’allupat su coru si bit mesu mota
Ca ingunis accanta no tenit bixinus
Né canis mastinus chi fatzant iscidu
Non c’est su madiru chi dha rasserenit.
A nemus no tenit po dha incoraggiai!
14
A nemus no tenit cun fortzas siguras
Po podi cumbatti cun is prepotentis,
Ma prestu s’allirgat cun cussas criaturas
Ca intendit sa boxi de dus connoscentis.
S’affacciat a foras e bit a is figuras
De is fradis Utzeris ingunis presentis.
Cun frasis prudentis dhus hat domandaus:
“Cumenti brintaus funti a s’arricoveru?”
Ma cussu rimproveru cantu hat a costai!
15
Ma cussu rimproveru fut una disdetta
Ca is fradis Utzeri fattu hanti sa fura
De sa cartucera cun d’una scupetta.
Perou sa cartucia no dh’est a mesura.
Infatti in sa canna nci passat deretta
E tot’est inutili chi tengat bravura.
Tenint paura chi dhis costit cara…
Est sa prova crara chi dhus hat surprendius
Ca dhus hat intendius intrendi a furai!
14
Ca dhus hat intendius in cussu cuntestu
Sa moti dh’hat nau chi fessit bessia.
Raffieli e Battista si giranta prestu
Timendi chi Giulia dhis fatzat sa spia.
E ca no hant a podi sfuggiri a s’arrestu
Si cussa familia dha lassanta bia!
O moti accanta, bizzarra e tremenda
In cussa faccenda ses troppu crudeli
Battista e Raffieli tot’hant a pagai!
15
Battista e Raffieli funt a conca indulia
Pentzendi una faula chi cuit sa mancantza
Raffieli po scusa dhi narat a Giulia
Ca de Lodhu a tentu sa crai de sa stantza.
Po imoi, a sa melus si dh’hat iscabulia
Ma rendit prus gravi sa testimoniantza
Cun sa circostantza chi donat prus pesu
Ca Loddu est attesu cun su cantineri
E sa notti a Utzeri no hat donau crai!
16
Sa notti a Utzeri, no dhi tenit ascu
Ca de cussu fattu nemancu ndi scidi.
Sa faula fut beni contada po inciascu
E Giulia dh’hat cretia ch’est in bona fidi.
Battista dha pregat a preni unu frascu
De binu buccanti ca teninti sidi.
Discurrit, arridi chi amigu connotu
E su fradi e totu losingas e prexu,
Ma prenu su strexu ‘ndi torrant andai.
17
Ma prenu su strexu no aturanta prusu
Saludant e torrant’a su dormitoriu.
Giulia c’hat biu prexaus cussus dusu
Iscarescit ca fuat timendi a mortoriu
S’inserrat in domu cun is fillus susu
Che cincu eremitas in su romitoriu.
Perunu remoriu s’intendit in foras
E no parint oras de tristus eventus,
Ma totus cuntentus pagu hant aturai…
18
Ma totus cuntentus no funt in s’aspettu:
Giovanni su giogu no bolit sighiri
Sa mama dhu stringit cun maternu affettu,
Dhu pigat in coa, dhi cambiat bistiri,
Dh’anninniat e poi dhu ponit a lettu,
Dhu basat e solu dhu lassat dromiri.
Dhu torrat a biri minutus appoi
Ca fut narend “ohi” cun boxi penosa…
Sa mamma amorosa dh’hat fattu calmai.
19
Sa mamma amorosa dhi girat costau,
Dhi strexit is lagrimas, dhu bit affrigiu.
Cumprendit ca fortzis s’hat a essi sonnau,
Dhu basat a foti dhi nat: “coru miu!”.
Cun totu s’amori dh’hat beni fissau,
Dhu basat ancora, dhu lassat dromiu.
Ma cussu pipiu chi tenit tres annus
Hat bistu orcus mannus in su sonnu tristu
A sa moti hat bistu fendidhu ispantai.
20
A sa moti hat bistu cun dus operaius
Espostus a dogna penosa tempesta:
Ca bivinti mali cument’e messaius,
Arroscius si funti de sa vida onesta.
Si castiant a pari che dus macellaius
Chi depint occiri crabitus po festa…
Sa soti funesta chi avvilit e isbranat,
S’amori allontanat de cussus dus fradis
E crudelidadis dhis fait operai!
21
E crudelidadis e istragi prus vasta
Sa moti feroci chini est chi ripàrada?
Raffieli e Battista cun sa menti guasta,
A sa pota bussant e Giulia s’incràrada.
Domandant alligrus dus chilus de pasta
E Giulia a brintai, mischina, dhis nàrada.
Sa crai si preparat de cussa dispentza
E no bandat sentza chi si pighit luxi.
In or’ e fai gruxi s’est bia afferrai!
22
In or’ e fai gruxi, cun pagu stragatzu,
Battista dh’acciapat sentz’e nai fuedhu.
Su tzugu dhi truncat cun su cavunatzu
Raffieli dha sgannat cun d’unu guotedhu.
Accudit Franciscu, dh’afferrat su bratzu,
Sa mamma difendit, mancai pitichedhu
Ma, poberitedhu, sa fortza dhi mancat.
Battista dh’abbrancat e poi dhu fracassat
E motu dhu lassat po si sbaratzai!
23
E motu dhu lassat, hat perdiu is sentidus
E no dhu cummovit su prantu ch’intendit.
Si puntat a Paulu cun is ogus fridus
Dhu pigat, dhu bocit e in terra dhu stendit!
Ermelenziana raddopiat is gridus
E cumenti prangit che istella risplendit
Is manus protendit, preghendi a su maccu
Ma custu, s’attaccu furiosu no sentzat,
Dh’afferrat e pentzat de dh’assassinai!
24
Dh’afferrat e pentzat: est melus distrutta!
Giovanni, ch’est iscidu, de totu s’acatat,
Ndi calat de lettu, si ponit asutta
siguru ca nemus inguni dh’agatat.
Ma no si dha salvat, ch’est un’ora bruta.
Battista dhu circat, dh’apubat e iscatat
E dhu malatrattat cun corpus istranus
E didus e manus e conca dh’isperrat,
Dhu pistat, dh’atterrat, dhu lassat istai!
25
Dhu pistat, dh’atterrat e poi dhu trascurat.
Sa stragi controlat a manus in fiancus…
In s’ora Raffieli rovistat e furat
fusili, borsettas e semila francus.
‘Nci bessint a foras e sa domu atturat
Cun is cincu vittimas e cussus ammancus
Cun ogus istancus, de nemus assistiu,
Giovanni hat resistiu penendi s’accabbu
Po biri su babbu cand’hat a torrai.
26
Po biri su babbu cun su disisperu
De chini no tenit prus nudha in su mundu.
Torrendi cun Loddu, s’amigu sinceru,
Antoni gei potat su coru giocundu.
Pero in su cortili, no dhi parit berus
Ch’ in domu nci siat silentziu profundu.
It’est cussu sfundu de grandu mestitzia
Ca no bit caritzia de fillu o mulleri?
Cun pagu prexeri s’est postu a gridai!
27
Cun pagu prexeri, ca funt oras grais.
Avvisat e narat: “It’est su chi feis?
It’est chi teneis ca no s’incrarais?
It’est chi abetais, cand’est chi besseis?
Innoi m’intendeis, no s’affacciais?
It’est chi pentzais, it’est, motus seis
Ca no arrespundeis mancu una paraula?”
O berus o faula, dhi nascit suspettus
De is carus dilettus no iscit sa cundenna
E nci spingit s’enna po s’assigurai.
28
E nci spingit s’enna, e bit cussu stragu…
Dhi mancant is fortzas e cambiat colori
Is motus in terra fatt’hant’unu lagu
De sanguni biu chi ponit terrori
Giovanni respirat cun d’unu sarràgu
Chi stratzia su babbu cun summu dolori.
Cun totu s’amori paternu dh’abratzat
Ma po cantu fatzat Antoni delirat
E su fillu ispirat po troppu penai!
29
E su fillu ispirat. Est gravi s’eccidiu!
Antoni si fissat pentzendi a su boia…
Ma de si bociri, mischinu, hat decidiu
Ca bit oramai distrutta sa coia
E no bolit essi su tristu residiu
De cussa familia chi fut una gioia.
Dhu spantat sa noia, su prantu, su dolu.
Po no bivi solu sa vida s’aggredit,
Ma Loddu dh’impedit de si suicidai.
30
Ma Loddu dh’impedit is furias mentalis
Ca no fut iscrittu de morri issu puru;
E su chi cumandat a nosu mortalis
Est unu destinu precisu e siguru
O donat is benis, o donat is malis,
O donat su corpu terribili e duru!
Antoni, su scuru, cun su coru affrantu
S’allupat de prantu, bit totu distruttu!
Est gravi su luttu chi depit potai!

Ma tristu de chini cummittit erroris
Cun is contus fattus de no dhus pagai!
Antoni, po cantu no tengat rancoris,
A is fradis Utzeri s’est postu a pentzai.
Perou cust’idea de arcanus timoris
Nemancu issu e totu si scit ispiegai.

Is carabineris cun is superioris,
Cun sanu prestigiu si faint ammirai
Ca funti de s’ordini fidelis tutoris
E is dubius de Antoni connoscinti giai.
Bistu hant is Utzerris che dus pedidoris
Dhus firmanta solu po podi indagai.
No c’est una prova chi siant autoris
De sa grandu istragi difficili a nai.
Ma faint una facci de tantis coloris
E mancu che fradis si scinti trattai.
S’accusant a pari che dus impostoris
Né s’unu, né s’aturu si scint iscurpai.
Funt issus is reus e is accusadoris
Funt issus chi bolint a dhus cundennai
No isperanta gratzia né umanus amoris
E su nebodedhu fattu hant arrestai
Ca sciat is faccendas de is massacradoris
E no hat tentu coru de dhus denuntziai!

Is poberas vittimas de is dus agressoris
Funt in Muravera po dhas interrai.
Su popolu interu cun is sinnioris
Circundat is salmas po dhas saludai
Offerint bellas coronas de froris
E lagrimas bias po dhas onorai.

O Giulia ses mota cun totus is onoris
E cun is pipius chi sciast educai!
Su sposu has lassau cun totus is doloris
De chini no tenit prus ita sperai.
Ma tui de su celu mandadhi lugoris
E paxi serena po dhu cunfortai
E mira is familias de is bocidoris
Cun bellus pipius chi faint intristai
Ca funti crescendi cun is malumoris
De chini dhi mancat sa cos’e papai
Ca tenint is babbus paghendi macchioris
In d’unu castigu chi no finit mai.
Po cussus pipius de is dus peccadoris
Un angiulu prega po dhus agiudai
E tui cun is tuus bistius de splendoris
De paxi divina po eternu gosai!

Sa venga de una sposa ingannada
In d’unu risvegliu de amori dromiu
Sa sposa, hat bociu su sposu istorrau.
Po malu destinu su prexu est finiu,
S’amori iin sa tumba no s’est inserrau.
Su corpus est motu, su spiritu est biu
E circat sa sposa chi dh’hat isparau,
Dh’agatat in d’unu crudeli iscuriu
Cun d’unu pipiu chi bolit pesau!
2
Cun d’unu pipiu chi bolit guvernu,
Sa sposa si stringit su coru penosu,
diventat prus foti s’affettu maternu
E parit prus tristu su sonnu amorosu.
Dhu cretat o nou, s’amori est eternu
E no dh’hat distruttu bocendi su sposu.
Ca sentz‘e riposu persighit s’amanti
E mancu un’istanti dha lassat istai
Po dh’arregordai su tempus passau.
3
Po dh’arregordai sa tragica storia,
S’amori dh’atturat che freccia in su coru
E no dhu canncellat prus de sa memoria
Ca si dh’hat iscrittu a littaras de oru.
Intzaras, su sposu gei fut una gloria!
Fut una ricchesa, fut unu tesoru
De bellu decoru, de bonu concettu,
De grandu rispettu, de ricca familia.
No fut meravilia chi dh’hessit amau.
4
No fut meravilia nemancu s’errori
Ch’imoi si cummittit cun malignidadi.
Su mundu, sa fidi, sa gruxi, s’onori,
Cun tot’ is precettus de s’antighidadi
No serbint prus, po norma, in s’amori!
Est hoi sa familia cun prus libertadi
Cun facilidadi arruit in ingannu.
E candu su dannu dhis bessit a luxi,
Pesanti est sa gruxi, peus de su peccau!
5
Pesanti est sa gruxi po sa gioventudi
Chi fait e no pentzat, si ghettat a…ogu.
Aprimu, is piciocas de bona virtudi
Timianta su mundu cument’e su fogu!
Stimanta s’onori prus de sa saludi
E no si fidànta cun nemus in giogu.
A tempus e logu po tenni prus gioia,
Pentzanta a sa coia cun ogus a bilu
Pighendi contzilus de su parentau.
6
Pighendi contzilus, po prus siguresa,
Cun bella onestadi su sposu stimanta
E i si cunservanta cun gioia e puresa
Po fai prus figura sa di chi sposanta.
Fut una delitzia, fut una bellesa
Sa virgini sposa cun su sposu accanta
Pighendi sa santa beneditzioni
Cun vera passioni de femmina a postu.
Ma, in su tempus nostu totu est modernau!
7
Ma in su tempus nostu, piciocus pressosus,
Attentus e bravus in donnia doveri,
Cun troppu premura diventant isposus
Po tenni una bella picioca in poderi!
Passilant e giogant in logus umbrosus
Cumenti e chi sianta madiru e mulleri.
Ma no c’est prexeri chi no costit caru
E no nc’est riparu po su tradimentu
Ch’ in pena e trumentu s’amori hat lassau!
8
In pena e trumentu…po pagu malitzia!
Si bit custa sposa costanti e fideli.
Su sposu stimada cun vera delitzia
E cun d’un’amori chi fut totu meli.
Ma candu sa soti no benit propitzia,
Sa troppu druciura si cambiat in feli, diventat crudeli su coru prus bonu!
Su tristu abandonu cand’est mali bistu,
Diventat prus tristu si no est meritau!
9
Diventat prus tristu po curp’e s’abusu
De chini si storrat de giura o promissa.
Su sposu, oramai, no dha stiamat prusu
E no pentzat mancu chi sutzedat rissa.
Hat bistu su fillu cun is ogus susu
E nat a sa sposa chi dhu pesit issa,
Ca sa menti fissa dha tenit cun d’una
Simpatica bruna, bellissima e rara
E dha tenit cara ch’est innamorau
10
E dha tenit cara ca est foras de sei.
Cand’unu cummittit de custus erroris
In su stadu nostu no c’est una lei
Chi frenit s’abusu de is falsus amoris
Sa sposa dh’amostat un’arma po crei
Ca si no dha sposat hant’a essi doloris…
Ma is ingannadoris, a sa fini ‘e is contus,
Si tenint affrontus, no iscinti cumbatti.
Su sposu, difatti, sa prova hat donau!
11
Su sposu, difatti, dha lassat in totu
E pigat impegnu cun s’atera amada.
Su mali chi hat fattu no dh’hat riconnotu
Ca fut su destinu chi dhu cumandada.
Sa sposa prangiat cun grandu avallotu
Sentiat solamenti ca dh’hiat ingannada.
Ma dhu minaciada cun tonu siguru
E su corpu duru, su prus cummoventi,
Su sposu, imprudenti, no dh’hat evitau!
12
Su sposu, imprudenti, riprendit sa via
De su primu amori chi tenit penendi,
Sa nott’e Nadali no fessit benìa
Po custus isposus chi seu lastimendi!
Sa bidha preghendi su santu Messia
Cun pagu alligria, ca troppu est sunfrendi.
Sa sposa prangendi s’infami destinu,
Su sposu in camminu cun sa malasoti
Circhendi sa moti, sa pota hat bussau!
13
Cichendi sa moti, s’oberit sa pota
E bit sa picioca chi no est prexerosa.
Est trista e bianca, parit una mota,
dhi tremit sa boxi, diventat nervosa.
Su sposu dha tentat un’atera bota.
Po dha biri allirga, gentili, amorosa
Invecisi, sa sposa no bolit prus giogus.
Dhu fissat in ogus, dhi ligit sa curpa,
Subitu, a sa tzurpa, su corpu hat tirau
14
Su corpu hat tirau, cunfundia si bidi
Sa sposa, ostinada de custa tragedia,
Ca fut bona filla, sa bidha dhu scidi
E de sa familia fut beni protzedia.
Ma totu po curpa de sa bona fidi,
S’amori infelici dh’hat posta in cumedia.
Imoi ch’est sutzedia sa gravi sciagura,
No tenit, sa scura, perunu cunfortu
E su sposu motu dhi parit prexau!
15
E su sposu motu, dhi parit giocundu
Imoi ca dh’hat bistu cumpatu in sa cella
Dhi narat ca s’anima de su moribundu,
Apustis chi perdit s’umana favella
Cun d’unu suspiru saludat su mundu
E passat a bivi sa vida prus bella
De istella in istella, tra solis e lunas,
In glorias immunas de prantu e de gherra
No sentit sa terra chi hat abandonau.
16
No sentit sa terra ca est logu infernali.
Si nascit prangendi, si bivit in pena,
Est unu misteru sopranaturali
Chi affannat e bocit sa vida terrena.
E sa moti fait prus beni che mali
Ch’est issa chi donat sa paxi serena
A s’anima prena de tristus axìus.
Tra motus e bius, e lutus e prantus
E falsus ingannus de mundu ispantau!

Efisiu, perdona a sa sposa assassina
Po cussu pipiu chi dh’hasi lassau.
Tui prega in su celu sa Coti Divina
Chi mandit un Angiulu, su prus venerau,
Po ‘nd’iscarcerai sa sposa, mischina,
Ca prangit e potat su fillu imprassau,
Arroscia a s’estremu de sa disciplina
Chi spantat sa vida de su carcerau.

Tui puru, su sposu perdona, Nerina,
E onora sa vida chi ndi dh’has pigau.
A su campusantu, bai che pellegrina
E circa sa tumba de su sventurau
Ponidhi una rosa cun totu sa spina
E prangi de coru su sposu interrau
Ca sa bona soti t’hat a essi padrina
Po podi iscaresci su mali operau.

Su disoccupau e sa marchesa
1 – disoccupau
Si tenit piedadi de sa poboresa
Signora Marchesa, pregu a m’agiudai.
Perdonit, si mancu de delicadesa.
Dhu bit ca traballu no potzu agatai?
No tengu dinai, né pani in sa mesa.
No bolu bociri, no bolu furai
Seu poberu e onestu de naturalesa,
Ma, disoccupau, no potzu campai!
2 – disoccupau
Ma disoccupau, mi benit momentus
De mi tzapuali sa conca a su muru.
In domu, is pipius no funti cuntentus
E donant infadus a sa mamma puru.
Mi cicanta pani cun tristus lamentus
E deu dhis promittu ca bessu e dhu furu.
Invecis attùru che Lazzaru tristu
Ca genti hapu bistu ghettada a presoni
Po mesu bucconi de cos’e papai!
3 – marchesa
Po mesu bucconi de pani furau
No ti cumpromittas ca benis puniu.
Ti bis persighiu, ti bis arrestau.
Sa vida est prus legia, bon’omini miu.
In cussu scuriu lampegiat figuras
De bellas criaturas prangendi de coru
Ca sa mamma intzoru no iscit ita fai.
4 – disoccupau
Ca sa mamma intzoru, cun bell’acunnotu
Mi stimat prus issa chi no sa fortuna.
E poi, poberitta, s’adattat a totu
Imoi ca no tengu sustantzia peruna.
Sa di nci passaus a landiri cotu
Po no si crocai totu a sa digiuna!
Po curpa de tenni mulleri cun fillus
Is sonnus tranquillus chi prima dromia
In sa vida mia no torru a gosai!
5 – marchesa
In sa vida tua, toccat a cunvenni,
Ca de fillus tuus ses babbu e no meri!
Si no fust in gradu de dhusu mantenni
Pigau no hiast’essi nemancu mulleri!
Giai chi a su mundu dhus has fattu benni
Supporta su pesu cun bellu prexeri.
Est unu doveri de babbu chi tenis…
Chi sudis e penis po dhusu nutriri
Po dhusu bistiri, po dhus educai.
6 – disoccupau
Po dhusu bistiri, gei benit amigas
Chi donant pannus a fillus minoris
M’hat arregalau banderas antigas,
Sacchitas usadas e telus a froris,
Sett’ottu pannitzus a fascias e a rigas
Itzapulus becius de tantis coloris…
Is benefattoris de s’umanidadi,
Fingendi piedadi de nosu, istravacius,
Si donanta stracius po si ndi beffai!
7 – marchesa
Si donant istracius po…vera assistentzia,
Po biri bistia sa genti ispollada.
De candu fut una superba potentzia,
De candu in is manus su mundu potada,
De candu fut sola po fortza e po scientzia,
Dhu bis a ita puntu sa Patria est torrada?
Dha bis ispantada, dha bis ch’est sunfrendi
Dha bis est prangendi, dha bis est arrendia
E chi dh’hat offendia dha bolit salvai!
8 – disoccupau
E chi dh’hat offendia, po curp’e unu fillu
Dh’hat binta e su beni ndi dh’hat arregotu.
Imoi pentzerosu dhi frunzit su cillu
E po cumpraxentzia dhi donat cunfortu,
Ma pentzat e fait che i su coccodrillu
Ca bocit e pappat e prangit su motu
A pessimu potu dh’hat fatta redusi.
No podit produsi, no podit ispendi,
No tenit de bendi, né de comporai!
9 – marchesa
No tenit de bendi perunu produttu,
Ma, nara sa storia cumenti dha scisi:
Ca dogna ricchesa sa gherra hat distruttu.
Est unu disastru chi tui puru bisi.
Ses annus de famini, de prantu e de luttu,
Scaresci no podis in cincu o ses disi!
Est custa sa crisi chi donat infadus
A tot’is istadus chi funt in sa terra
Est custa sa gherra chi no finit mai!
10 - disoccupau
Est custa sa gherra chi ancora gherraus:
Bivendi sbandaus e malacadius,
Po nudha assistius, po nudha ascutaus,
Seus mali cratzaus e mali bistius,
E mali nutrius e mali curaus,
Ca no figuraus né motus, né bius,
Is fantis ferius in varias battaglias,
po bellas medaglias de fini metallu
cichendi traballu sigheus a cascai!
11 – marchesa
Cichendi traballu, ses mali cuntentu
E bolis chi deu t’agiudi e cunforti?
Is chi funt in campus de cuncentramentu,
Hant a essi sunfrendi doloris prus fotis.
Is chi funti motus in cumbattiemntu,
Cun prus sacrifitziu, tentu hanti sa moti!
E peus est sa soti de s’atera genti
Distrutta po nienti cun bombardamentus
E po tradimentus chi no bolu nai!
12 – disoccupau
E po tradimentus, no curpis is fantis
Ca nosu gherraus cun sa moti in ogus,
A famini e sidi, cun is cumandantis
Perdendi Provincias arrogus, arrogus!
De logus in logus andastus che maccus
Frenendi is attaccus e donnia arrogantza
Ma sentz’e sperantza de si dha salvai!
13 – marchesa
Sentza de sperantza, gherrastis, est berus!
Ma pentza ca ses ancora italianu!
Sa gherra, fu gherra de su mundu interu,
Dh’hat bofia e fatta ch’est tropu marranu!
Nisciunus cumprendit su grandu misteru
Chi ponit in gherra su geniri umanau!
S’imperu romanu fut fattu de gherras.
Citadis e terras, gherrendi, bincìat
E poi dhas perdiat torrendi a gherrai!
14 - disoccupau
E poi dhas perdiat, perdias dhas heus!
E i sa vera curpa si scit, ch’est notoria:
Apenas chi s’omini si creit unu deus,
Isfidat su mundu cun sa vanagloria!
E candu sa paxi fraterna perdeus,
No serbit a nudha su chi nat sa storia!
Po donnia vittoria, c’est una sconfitta
E bolit iscritta cun tot’una tinta
Ca sa cosa binta si depit torrai!
15 – marchesa
Ca sa cosa binta, cun fogu e cun ferru
Est tristu bersagliu de donnia rancori.
Est melus a bivi cun su pani a serru,
Est melus a bivi de onestu sudori
Chi a tenni benis allenus in gherru
Ca funti disgratzias po su perdidori.
Po curp’e un’errori sa stragi est sutzedia
Fut una tragedia de luttu profundu,
Ca totu su mundu fut fendi abruxai!

Su pastori
A potas de brunzu, pastori, no picchis
Strotzinu no cichis po ti sullevai.
A unu malandau mai no critichis
Ca peus de issu tui podis torrai.
Si bideas mannas in conca ti ficchis,
Si contu ti fais de podi arriccai,
Melus est chi funi pighis e i t’impicchis
Ca cosa a derttu no ti andat mai!
2
No ti andat mai cosas in favori
E i ti bis cunfundiu candu mai creis.
Deu puru cumentzu fendi su pastori
Sentza de potai crapitas in peis!
A cab’e trint’annus chi fuat serbidori
Tenemu unu talu de centu brebeis.
Rispettendi is leis, timendi sa fura
Compuru pastura e pigu un’agiudanti
Su talu ainnanti provu a mi ghettai!
3
Provu a mi ghettai ainnantis su talu
Cun pagu provistas e prus pagu arramini.
S’atongiu, nci dh’hia passau a trabalu
Pighendi a fidu de mes’e ladamini.
Intzaras, ndi calat un’ierru malu
E accanta fua de morr’e su famini.
Fut su bestiamini sentz’e cos’e pasci.
Cumentzat a nasci calencun’ angioni
No fut istagioni de podi allevai.
4
It’ hemu a allevai cun brebeis marrìas
Chi manc’unu stidhiu de latti potanta!
Sa mamma a sumancu salvai bolia
Ca deu beni iscia cantu mi costada.
Cumenti angiada su fillu bocìa.
Nci dhu fuliau e is canis papanta!
Aici cumentzada mi fuat sa fotuna.
Biemu a una a una is brebeis morendi
E s’ierru sighendi prus a infuriai!
5
Prus a infuriai, in su mes’e gennaxu
Trasuras de bentu, frius e niadas.
Apenas brintau su mes’ e friaxu,
Coranta brebeis tenia scroxadas.
Po mei fut inutili su tenni cadhaxu
Giai chi morianta is melus angiadas.
Fuanta siccadas is chi m’abarranta.
De cudhas sessanta, trinta ndi mulia!
Su tanti no fia mancu po mruzai!
6
Su tanti no fia mancu po sa cena!
Nd’intrat su beranu e sighit sa motala
ca su talu fut infettu in donnia vena
de intzerra, itzopimini e de bucca mala.
Is pegus arrutus mi fianta pena:
Po mer’e brebeis, fut pagu sa gala,
Ca pegus a pala sempiri potau!
Tanti ndi scroxau, tanti ndi moriada,
Tanti nd’arruiada po no si salvai!
7
Tanti nd’arruiada, tanti nd’ammancada:
De centu brebeis, torru a bintinoi!
Sa petza, benìat totu fuliada
Ca no fiat po bendi e mancu po ‘ndi coi.
Po cosa, sa vida dh’hia trumentada
Mancu de su miu po no tenni proi!
Hat a essi po imoi a m’iscaresci totu:
Su talu, a fiotu piticu est torrau
E deu, indepidau, tristu cantu mai!
8
E deu indepidau, privu de sperantza
Potau su coru prenu de punturas,
Depidu tenia po sumministrantza.
Depia pagai tassas e pasturas,
Prus de centu scudus a sa maistrantza,
Po pannus cosìus e po cratzaduras
E milli pauras…Mi nat s’agiudanti:
“Bolu, in s’istanti, sa paga cumpria!”
Ma deu no podia a nemus pagai!
9
Ma deu no podia disponni unu sodhu.
Né latti, né casu, né lana, ni angionis…
Meri de brebeis?! Pastori de improdhu
Cambiu no tenia mancu de cratzonis!
‘Nd’arribat s’istadi, su scieri allodhu!
Cun d’una pariga de citatzionis.
Ponendimi ispronis tenia s’esattori
Cun veru rigori amaletzau m’hìat
Ca prestu beniat po pignorai!
10
Ca prestu beniat po fai su verbali,
Po mi pignorai brebeis e produttu.
Biendi ca sa capa fut talada mali
Hemu detzidìu de mi bendi totu.
M’acostu a sa domu de su printzipali
E di naru: “Seu po bendi su fiotu!”
Issu hiat connotu sa necessidadi
E cun malignidadi mi nat: “Ita creis?
No funti brebeis de podi pigai”.
11
No funti brebeis bonas garantias
Ca, po maladias, funti difettosas.
No funti vistosas, funti decadias,
In prus iscubias funti e mucosas.
Funti gadhinosas e funti istasias,
E funti mudrìas e puru intzerrosas,
Acuaverosas e apileditadas,
Aprumonitadas i a bucca mala
Sa tzopiminala dhu est de contai!
12
Sa tzopiminala…e varias istorias
Fuat su strotzinu ghettendimi a pari.
Pastori, in su mundu, po ita ti sciolorias
Cichendi de fai cun s’arriccu affari?
Chi dh’intras in manus, prangis i agitorias
Cument’e chi siast affoghendi in mari.
Si tenis istari, pegus o terenus
Chi siant’ allenus fai ti su contu
Ca s’arriccu est prontu a ti ndi privai!
13
Ca s’arriccu est prontu, promittit agiudus
Pigat e iscroxat pastoris istancus.
Chi funti bistius, gei dhus torrat nudus.
Unfrint in costaus o crepint in fiancus…
Bintinoi pegus, solu a binti scudus
Fianta duamila e noicentus francus.
Crarus e biancus is contus parìanta,
Ma si ridusiant’ a diversu totali
Ca su printzipali m’hat bofiu istrotzai.
14
M’ hat bofiu istrotzai, po malu scramentu.
Dhi domandu centu, ndi calu a noranta
E mancu de ottanta ndi fuat cuntentu!
In d’unu momentu torrat a settanta.
Mancu de settanta prexeri no hat tentu.
Cun veru spaventu, firmu a cincuanta
E prus de coranta no hiat ispùndiu!
Mi biu cunfundiu cun su fogu in peis.
Dhi lassu is brebeis, pigu su dinai.
15
Pigu su dinai, torru a domu e contu.
Duxentus iscudus dhu hiat e trinta dusu.
Su depidu fattu totu a pari ammontu:
In totali fait cinquanta mila e prusu!
Guadangius e perdidas intzaras cunfrontu
Mi bincit su prantu, mi biu cunfusu
E mi dh’ettu a usu di omini malaiu.
Mi pistu, m’infadu cumente e unu maccu.
I eccu su tzaraccu po dhu liquidai
16
Eccu su tzaraccu, benit inchietu.
“Bolu a mi pagai subitu”, mi nada.
Di essi pagau gei teniat derettu,
Perou, su dinai miu no abastada.
Dhi naru: “Piciocu, perdindi s’aspettu,
Dhu bis ca s’industria mali m’est andada?”
Ma issu potada bidea prus manna.
Mi puntat sa canna de una pistola,
Boliat, amarola, totu a dhu pagai.
17
Boliat, amarola, sa paga in contanti
O sa vida mia no fut prus sigura.
Biendi mi puntada sa pistola ananti, tremendi che fola fua de paura.
Di naru: “No siast aici stravaganti
La ch’est unu schertzu foras de misura!”
Ma issu de natura, troppu furiosu,
itzerriat minacciosu, ponendi-mi in craru:
“O paga o ti sparu, castia su chi fais!”
18
“O paga o t’isparu”, paraulas cumprendias.
Fuant amaletzus chi mi scoraggianta.
Deu fua in foras a manus arrendias
Sentza de potai manc’un’arma acanta.
Pinnigu sa summa de is brebeis bendias
E fut milli francus e centu sessanta.
Dhi naru: “Aguanta custu, po imoi.
La ca dexenoi iscudus est s’arrestu.
Cantu su prus prestu ti dh’hap’a donai.
19
Cantu su prus prestu, fatzu sa manera
E gei has a biri ca no ti trascuru”.
Pigat su dinai, dh’alligrat sa cera.
Mancu de contai no hat tentu incuru.
Furriat de pallas, mi nat: “Bonasera!”
Deu dh’arrespundu: “Bonasera, puru”.
Patit i atturu sprovistu de totu.
Donnia prodottu in fumu est andau
Ca dh’hia traballau po no dhu gosai.
20
Ca dh’hia traballau cun tot’is onoris
Po no mi gosai perunu divagu.
Eppuru, hap’intendiu de is creditoris
Fuedhus chi parint punturas de agu!
M’hat assimilau a is depidoris…
Avesu a nai: “No tengu, no pagu!”
No bufu, e imbriagu potu su sentidu.
Dromu e seu scidu, bramendi confortu.
Bivu e seu motu no potzu campai.
21
No potzu campai mancu traballendi
Né in bidha mia, né in logu strangiu.
De mengianu a notti, sempiri pistendi
Sentz’e podi fai né cena, né prangiu.
Appenas chi seu unu scudu alloghendi,
Castiu is crapitas e bolint arrangiu.
De su guadangiu, nudha nd’acuistu.
Si hoi mi bistu, crasi no mi cratzu
E depidu fatzu po cos’e papai!
22
Pastori, mancai prangias i agitoris,
su destinu tuu est a trumentai.
Si podis, impara: mai no ramporis
Sinuncas sa vida t’hat a essi prus grai
E de t’arriccai no ti vanagloris.
Si onestamenti circas de campai, poberus ses nasciu e poberus ti moris.
Bastat chi no imparis s’ati de furai!

Su minadori
Su monti est franendi, passai no podeus. Nott’esta nci seus e nc’heus a atturai.
De sa galleria prus no nci besseus.
Si no benit genti po si ndi pigai,
Tot’unu destinu, cumpangius, teneus
E tot’unu prantu si toccat a fai.
De tot’una moti nott’esta moreus.
In tot’una tumba cras s’hant a agatai!
2
In tot’una tumba, sa moti abetaus.
Cand’issa hat a benni s’agatat dromius
E de cussu sonnu no si ndi scidaus
Ca crasi no seus trint’ominis bius,
Ma trinta disgratzias chi luttu lassaus
A trinta familias cun centu pipius.
Cun is setti mius, in domu, hant a biri
Candu hant a arriciri, cras, su telegramma.
Sa pobera mamma, cumenti hat a fai?
3
Sa pobera mamma, cun setti criaturas
Prus motas che bias dhas hapu lassadas.
Tres mesis crocadas cun is calenturas…
Sa fini chi fatzu mi funti costadas
Po agiudus, mexinas, dottoris e curas,
Po totu hapu spendiu sa vida de badas.
Si fuanta sanadas, moremu cuntentu,
Ma su patimentu de sa vida intzoru
Cun prus dolecuru mi fait ispirai!
4
Cun prus dolecuru, ca funt’ ottu gruxis
Chi lassu arrimadas in mes’e s’affannu.
Oh mundu, chi dantzas in umbras e luxis,
Ch’ingannas e poi, ti bocit s’ingannu,
Lassadhas in paxi, no mi dhas abruxis
Ch’est unu peccau chi tengant dannu.
Su luttu prus mannu, prus tristu e penosu
Cun s’utimu adiosu dhis mandu nott’esta
E crasi, ch’est festa, dhis hat a arribai!
5
E cras, sa Befana, de trista memoria,
Ca seu, cun nott’esta, corant’annus biu.
E mamma boladad si fut a sa gloria
Apustis mes’ora chi m’hiat parturiu.
De intzaras cumentzat sa tragica storia
Cun custu destinu chi m’hat persighiu.
Appenas bistiu cun sa primu fasca,
In d’una burrasca de luttu e de prantu,
S’amori prus santu m’est benniu a mancai!
6
S’amori prus santu, s’affetu maternu…
Sa vida chi postu m’hat su coru in motu,
In gravi deliriu po spasimu internu
M’hat fattu e biu, ma no m’hat connutu
Est subitu binta de sonnu eternu.
Stringendi sa gruxi po istintu devotu
S’illuminat totu che candida stella
Diventat prus bella, cummovit de prusu.
Morendi, a Gesusu hat bofiu basai.
7
Morendi, a Gesusu basau dh’hat, diciosa!
In s’ora, su celu si dh’hat abratzada.
Bint’annus de vida, dus annus de sposa
Teniat, poberitta, cand’est ispirada.
Sa nascita mia dh’hat posta in sa losa,
Ca de m’allevai, no fut destinada.
Mi fut riservada tristissima soti.
Sa vida e sa moti tenemu in belantza
Cun pagu sperantza de podi campai.
8
Cun pagu sperantza cumentzu sa vida.
Cun babbu e nonna, prus becia che sana
E cun d’una craba maseda, po dida,
Pasamus is nottis in tot’una tana.
In d’una coxina fumosiga e frida
Po s’umidu gelu de sa tremuntana.
Ma prus disumana, sa mala fotuna
Si mostrat in d’una prus gravi sciagura.
Ca vida prus dura m’hat fattu passai.
9
Ca vida prus dura m’hat fattu sunfriri
Su grandu disastru, sa scena mortali.
Ancora sett’annus depemu cumpriri
Sa notti chi benniu fut su temporali.
Ma no fut diluviu de podi descriri,
Fut una tempesta tremenda e fatali
Cun giogu infernali de luxis e sonus
De lampus e tronus, landiri e bèntus.
Settanta aposentus hiat fattu crollai.
10
Settanta aposentus distruttus de s’unda.
Cun babbu e cun nonna, catodixi motus.
Trint’ottu ferius, cun pena profunda,
Apustis orbesciu dhus hant arregotus.
M’intendit su prantu s’amabili runda,
mi salvat de morri, mi donat cunfortus.
A pilus isciotus, iscrutzu e ispolau
Mi biu liberau de mes’e is macerias.
Disgratzias prus serias podemu abetai?
11
Disgratzias prus serias, dhas hapu patias
Cun sa moti in ogus in donnia accidenti,
In tres infortunius, in tres maladias,
In s’utima gherra cumbattia po nienti,
Ses botas feriu po totus is dis mias.
In prus de cinc’annus chi fua cumbattenti.
Imoi novamenti cun sa moti in vista
Terribili, trista, crudeli e severa
In custa miniera m’hat boffiu cassai!
12
In custa miniera, delitzia e ricchesa
De chini s’isfruttat cun trassas modernas.
Ma nosu, avilius de sa poboresa,
Pareus cundennaus a penas eternas.
Stuvendi su monti cun troppu stanchesa,
In putzus profundus e oscuras cavernas.
Cun tristas lanternas de pagu splendori,
Fasciaus de sudori, sanguni e pruini
Po fai custa fini chi seus fendi giai!
13
Po fai custa fini…Santissimu Cristu!
Chi seis in celus, o chi in terra seis,
Si seis su cunfortu de su mundu tristu,
Cun d’una mirada salvai mi podeis.
Est po sa familia chi prangiu e mi pistu.
Ca morit de famini si imoi mi bocis!
No si trascureis, Divinu Messia,
In custa agonia chi a nosu est bocendi.
Seus trinta morendi, Gesus, agiudai!
14
Seus trinta morendi. Terribili est s’ora!
Cumpangius, adiosu, cust’est fini mala!
Su monti malignu franendi est ancora.
S’intendit sa scossa cun d’una tronala.
Nott’esta no nc’est sa santa Protettora.
In custu disastru cun sa gruxi a pala,
O Barbara, cala de su paradisu.
Cun d’unu sorrisu sa vida cunforta
E aberi una pota po podi passai.
15
Aberi una pota, ca seus minadoris
Bramendi de tui miradas amenas
Cust’aria serrada si ponit fogoris
S’allupat su coru, si siccat is venas,
Si truncat sa vida, distrugit amoris
E ponit familias in luttu e penas!
Si fortzas alenas, cun nobili gestu,
No isgombrant prestu is franas, imoi
Sa moti est innoi, cumpangius, pregai!
16
Sa moti est innoi, arribant is oras
Estremas e tristas de trinta cristianus.
O moti crudeli, s’allupas, s’iscoras,
Si gelas is corpus robustus e sanus
E trinta familias trumentas in foras
Ca tui ‘ndi dhis pigas su pani de manus.
Castigus istranus si narant custus.
Castigus ingiustus chi si faint arrui.
Ma, Barbara, tui si podis salvai…
17
O Barbara giusta…Cumpangius, iscidus!
Arribat po nosu su grandu messaggiu
S’intendit rumoris e fischius e gridus
De fradis acutus po su salvatagiu
Cicheus de resisti cun tot’is sentidus
Ca fortzis acudint a fai su passaggiu
Cumpangius, coraggiu! Gesus est acanta
De Barbara santa, po gratzia divina
De custa rovina po si liberai!
18
Passada una notti de grandu terrori
Un’ora felici bolemu passai.
Ma custa est sa vida de su minadori
E vera delitzia no potzu gosai.
Est vida nutria de prantu e dolori
De brutus arriscus e trstu penai.
Su pani mi costa arrius de sudori.
Pentzendi a sa moti dhu depu papai!

Moti, gei ti biu…
1
Moti, gei ti biu. Ses in s’aposentu
Cun d’unu armamentu tristu cantu mai
Po mi ndi pigai totu s’alientu
Ses, in tradimentu, bofia arribai.
Ma lassami stai un aturu momentu.
S’utimu cuntentu lassami gosai
Prima de cessai custu patimentu
Un’ avetimentu lassami donai.
2
Un’ avetimentu ti dongu o fillu
Prima chi sa moti mi tendat sa manu.
Arregoda beni donnia contzillu
Chi t’hemu donau candu femu sanu.
E po cussu, bivi cun coru tranquillu
Fendi una vida de bonu cristianu,
Istai lontanu de sa mala genti,
Istima che parenti s’amigu costanti
E de su birbanti pagu fidi fai!
3
E de su birbanti, cumprendi su scopu
Mai no dhu lessis cun tui abitai
Ca su diciu antigu narat chi su tzopu
Fait a su sanu puru itzopiai.
Sa precautzioni no est mai troppu
Cun chini ti ponis a cunfabulai
Oppuru si amai depis una sposa,
Pentza ca est cosa meda impotanti
Su tenni un’amanti de ti onorai.
8
De no prangi candu has a essi spirendi
Ca deu no ti potzu donai cunfortu.
Fai ti su contu chi sia bivendi
Mancai po su mundu deu sia motu
Teni mi in su coru beni operendi
Lontanu aturendi de pessimu potu
Che una rosa in sotu tui ses ancora
Bivendi onora totu s’aredadi
E cun custu fradi tranquilla stai
9
E cun custu fradi umili atura
Onesta messai, brava e coscienti
Po nisciuna cosa no tengas paura
Cantu pretziada has a essi de sa genti
Cunserva sa tua candida cesura
Cun su bellu aspettu, gentili e attarenti
No pongas a menti a donnia craritzia
E sa soti propitzia t’hat a benni a peis
E candu mai creis, sa di hat a arribai
10
Candu mai creis hat a essi sa dì
Chi unu hat a benni a ti domandai
Prima de torrai su nou, o su sì
Istudia sa risposta chi podis torrai.
E intzandus, a sei, beni pentza ti.
Cun sa cuscientzia s’esamini fai
Chi de t’accettai benis a su puntu
Che veru congiuntu porta ti giustesa
Istima cun franchesa e fai ti stimai.
11
Istima cun franchesa e sinceridadi.
Ama unu coru solu e no prusu
No fatzas cument’ e medas nci nd’hadi
Chi, po comodesa, ndi amanta dusu!
E cun d’una macca fantastichidadi
Fainti cumprendi chi siat po usu!
Ma candu s’abusu benit isvelau,
Candu un’amorau potanta a fiancu
No iscinti mancu iscusa domandai!
12
E no iscinti mancu curreggi s’errori
Dopu chi su mali cummittiu hanti.
A unu fillu bonu dedica s’amori
E de issu solu siasta costanti
E is maccas aturinti cun su macchiori
E tui, filla mia, bivi triunfanti
Attura distanti de s’ammacchiada,
De sa scandulosa e de sa ruffiana,
De tui lontana fai dha passai.
13
De tui allontana sa mala fotuna
E Deus ti potzat de prus assistiri.
Acosta a innoi, simpatica bruna,
O amanti beni ca ti bolu biri.
O fulgidu fronti brillanti che luna,
Sa moti est benìa po si dividiri
Ca seu po patiri a su Paradisu
S’amori, s’arrisu e donnia allirghia,
O mulleri mia, cumentzu a lassai!
14
O mulleri mia, prepara su dolu
E ascuta totu custu chi ti naru:
La ca fillu nostu di hoi est solu
I ancora est piticu e bolit imparu.
Pentza ca fut issu s’unicu contzolu.
Arregoda cantu s’est benniu caru
Castia chi avaru troppu no diventidi,
Oppuru annientidi su chi hat connotu
Ca po issu e totu est unu guai!
15
Ca po issu est mali chi aici sighidi
Chi no est curregiu de in ora in ora.
Candu est in domu, la chi no si pighidi
Troppu cunfidentzia cun sa serbidora
O foras de domu la chi no s’intrighidi
Cun femmina mala, ammacchiadora.
Sa curreggidora, pentza ca ses tui…
Chi bolis allui fogu di amori
Una dì onori fai dhi pigai.
16
Una dì onori, pighit po consorti
Po essi cuntentu cun s’amorada sua.
Prima chi su corpu arriccia de sa moti
Deu t’arrecumandu puru a filla tua,
Cudha chi stiamau cun amori foti,
Sa filla ch’imprassu prima chi m’arrua
Deu gei fua pentzendi po issa.
Perou sa promissa no potzu cumpriri,
Ca seu po finiri donnia gosai!
17
Ca seu po finiri sa giovana gala,
Custa filla nosta, tui imprassadidha.
E de dha fidai a cumpangia mala
Melus tui e totu in domu incotidha.
Timi sa bregungia e timi sa batala
E timi s’arrisu chi fait sa bidha.
Lontanu tenidha de donnia macca
De cudha chi tacca dh’hat fattu su fogu,
A nisciunu logu dha lessis andai
18
A nisciunu logu no bolu chi bessada
Cun d’una chi tenit mala nemonada
Ca su tentadori spiritu si tressada
In s’umbra de una giai scandulada
E mancai pagu mali nci accuntessada,
Una filla bona, beni criticada,
Candu est amigada cun sa disonesta
Sa filla modesta, fragili diventada
Bìvidi e s’istentat a si coiai!
19
Bividi e s’istentat a tenni cumpangiu
Chi no castiat beni cun chin s’amigada.
Una chi ponit affettua su langiu
Esti ca su grassu troppu dh frandigada
Oppuru fastigiada cun omini strangiu
Poita ca in bidha nisciunus dha pigada
Ma chi no s’isbrigat e cambiat passu
Né langiu e né grassu no iscrit paperis
E né is fusristeris dh’hant a isposai!
20
Né is furisteris dhi nanta mulleri
Una chi po isposu issa dhu domandada
Ca se si diveti issu est bonu meri
Poita ca s’omini a sei si cumandada
Poi chi divetiu s’est beni a prexeri
S’attuat sa valigia e i si ndi andada.
Dh’iscrit e dhi mandat agoa unu fogliu
Aundi est s’imbrogliu beni dichiàrada
E in fini dhi narat a no dh’abetai!
21
E in fini dhi narat “addiu, addiu,
Est cessau totu s’amori vaganti”
Deu s’argumentu hapu definiu.
Imoi ca su mundu connosciu bastanti
Sa vida hapu fattu de su bagadiu,
E mi seu postu a fai su fastiggianti.
Una vida erranti, una vida onesta,
Tristura o festa, consolu o prantu
Deu de totu custu ndi sciu fuedhai!

Chi bivu in su mundu
1
Chi bivu in su mundu no prus simpatia.
Chi s’idea mia potza penetrai.
Mi bastat sa primu sposa chi tenia.
Cussa m’est serbia po iscramentai.
De unu pagh’ e tempus chi fastigius fia
Nienti allirghia podemu incontrai!
S’amori est s’arburi de sa gelosia,
Sa femmina lassat s’omini in guai!
2
Sa femmina lassat s’omini in paura
E una melus prova deu si ndi dongu
De sa sposa mia, sa pagu sigura
Ch’ a costau suu prusu no mi pongu
Ch’hat perdiu totu cudha biancura.
Issa mi pretendit e deu mi nci allongu
Antzis, dhi propongu chi a mei mi lessit
Si no, la ca bessit sa prus bregungiosa
Ca mi fuasta sposa sighis a mi nai!
3
Ca mi fuasta sposa a nai dhu sighis
Certu ca ti nata sa sposa de mai
A ti correspundi intzaras no m’oblighis.
A chini t’hat fattu storrai de mei
Cussu, podis crei, ca t’hat postu affettu,
Ti usat rispettu, ti trattat cun lodis,
Cun cussu ti podis beni coiai!

4
Cun cussu ti podis coiai siguru
A prexeri ‘e totus is parentis tusu
Deu bagadiu ancora m’atturu
E tui fastigias cun d’unu e cun dusu
Ti etas in facci unu velu scuru
Aici cumparis meda-meda prusu
Bivis cun abusu e trattas cun ingannu,
No ses, in d’un’annu sigura una dì
A donniunu su sì ses pronta a torrai!
5
A donniunu su sì, ses umili e donas…
No est a unu, a dus o a tres chi has torrau
Isposus, po tui, funt is chi nomenas
E manc’unu a cresia t’hat acumpangiau
Troppu de atu gradu tui ti paragonas.
Bis ca sa bregungia t’hat giai superau?
Ses, de bixinau, s’arrisu e su schertzu,
Cun beffa e dispretzu ti nanta “biada!,
Sa macca apretada in su fastigiai”.
6
Sa macca apretada prus de calencuna,
Diciosa de tui cumenti ti vantas
Mancai ti còntinti di arratza comuna
A unu dhu scapas, a s’aturu aguantas
Paris di essi filla de bona fotuna.
Biu ca in su mundu tui pagu contas
Po cosa ti spantas! Cosa est su bis,
Tui ti nd’arris e deu ti disfamu
Ca no meritamu simili trattai!
7
Ca no meritamu cussu trattamentu
Atturendi deu onestu abbastantza
Stima naturali no mi nd’hasi tentu.
Ti ses abusada de sa cunfidantza.
Atzionis mi nd’hasi fattu prus de centu
Hasi fattu iscandulu in donnia mancantza
Cun cali sperantza prosperas ardiriu
Su fogu a ingiriu dhu potas tenendi,
E tui ses torrendi a ti consumai!
8
E tui ses torrendi, de prus ti consumas.
No tenis prus cudhu colori perfettu,
No siasta bramosa de benis e summas,
No bivast in d’unu grandissimu aspettu
Troppu in atu gradu mai ti presumas.
No tenis creantza de bonu rispettu,
No tenis derettu de pretendi tanti
No ses mai costanti cun s’omini affabili,
Troppu variabili ses in su stimai!
9
Troppu isvariabili ses in su stimendi,
De ìndula mala ti ses dimostrada.
Sendi giai matuca podiasta cumprendi,
Feti ca camminas a sa sventurada
Passus a sa tzurpa in terra ses ponendi.
Che vera in su monti tui curris lantzada,
Ses iscelerada priva de dilettu.
De custu difettu mai no t’iscreis
E su mundu a peis ti bolis ghetai!
10
E su mundu a peis ses ghettendi ti
No pentzas ca fais una brutta atrivida
Tui ses cun tantis divetendi ti
E su sposu cambias un’ota sa cida!
De mei puru ses iscarescendi ti ndi
Cument’e chi bolas una disfinida
Tui paris frida de naturalesa,
Bivis cun malesa, fais e no pentzas
Aici est chi cumentzas a t’abituai!
11
Aici est chi cumentzas, sighis s’abitudini,
Ca gei frequentas un bella pratica
Has perdiu fintzas e sa similitudini.
Sa bellesa tua no est prus simpatica.
T’abbarat in prusu feti isfaccitudini
Dimostrendi ti de conca bolàtica
Femmina servatica, rustica i eretica
Facci de bisbetica, scrimpa e istrolica,
Sa lei cattolica depis imparai!
12
A sa lei cattolica sa vida rassigna
Ca ti podis nai vera cristiana.
No bivast in d’una dottrina maligna.
No itzerris a boxi crara sentz’e gana.
De chini ti stimat po isposa carigna,
De chini t’ingiuriat atura lontana
E siasta tirana de china t’hat traitu
De chini t’hat iscrittu, no ndi fatzas contu
Ca deu seu prontu a ti ndi cancellai.
13
Ca deu seu prontu e i ti ndi cancellu
Cument’e chi mai t’hapa tentu stima.
Su chi m’has fidau, in craru ti svelu.
Po mi processai, no cretas chi tima.
Sa segundu littera ancora no sugellu
Ti d’hap’a mandai sentz’e ponni firma.
Ca seus a prima, tanti, gei dhu scinti.
Bolis chi ti pinti che bona personi?
Ma soddisfatzioni no t’hant a donai.
14
De soddisfatzioni ndi bolu de tui
Po no ti nd’arriri unu pagu assumancu
E coia cun aturu no depis conclui
Ses pintada in foliu de paperi biancu
Bideas cantu tenis ndi bolis distrui.
Mi depis torrai in poderi po unu francu
Tanti cussu trancu benit chi dhu lassas
Apustis chi passat su chi tui disigias
E intzaras fastigias e domandas dinai!
15
Intzaras fastigias, domandas manera
De su mundu ottenis su peus tragalu
A ita puntu torrat sa conca liggera
De chini est mandrona po donnia traballu
Ca benit torrada a s’utima sfera
Domandendi paga de su passau malu
Sottili che pala ti torrat sa bisura
Cun sa calentura a s’utimu gradu.
Ti serbat po imparu su miu cantai
16
Ti serbat po imparu sa mia cantzoni
Ca est titolada po femmina macca.
Po nienti fais osservatzioni.
Gei scinti ca oscura potas una tacca
E no ti podit bali nisciuna arrexoni.
Naras ca t’intendis maladia fracca,
Ti fais biri stracca cun foti dolori
A su cantadori ponis avalotu
E su spassiu totu bolis isculai.
17
Su spassiu totu, deu no dhu sculu
Mi ndi andu apustis chi hapu finiu.
Passas e mi bisi, castias a ogu trulu.
Cumenti dha finis deu mi nd’arriu.
Si tui t’inchietas, deu mi ndi brulu!
Chi ti pigas feli, est su prexeri miu.
Cust’ota ti scriu sa cantzoni a istampa.
Ses in d’una pampa scalendi che prumu
E in mes’e su fumu allupada giai!
18
In mes’e su fumu, perdis s’arrespiru.
Po cosa a sa genti dha fais arriri
Giudichendi a mei ca bessu e giru.
Fintz’ e de cantai mi bolis proibiri.
Prus a ora tarda imoi mi ritiru
Ta bona messaia! Fai mi citiri!
Aici fatzu biri contus e aritmetica…
Sa vida poetica no mi dha proibis
Po prus chi arribis a mi processai!
19
Chi ti nant: “aundi dhu tenis su sposu?”
Nara ca ses disposta a ti coiai
Po biaxi a conca no seu famosu.
No seu abituau e no ndi ’bolu potai…
Ca po custas cosas seu curiosu
Fintzas cumplimentus seu bonu a ti fai
E si no potzu spendi in regalu vistosu
Un’atara cantzoni dh’hap’ a titolai
A s’omini chi praxat de
mei prus coraggiosu!